Verðbólgan mælist nú 5,2% og staðfestir að stefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist og leitt til enn frekari hækkana. Afleiðingarnar eru öllum ljósar því stýrivextir haldast of háir, greiðslubyrði heimila vex og rekstrarumhverfi fyrirtækja verður sífellt erfiðara. Í þessari stöðu dugir ekki að horfa einvörðungu til Seðlabankans. Ríkið sjálft verður að taka virkan þátt í því að draga úr verðbólguþrýstingi.
Markviss skattalækkun á matvæli til að slá á verðbólgu
Framsókn lagði á síðasta ári fram þingmál um tímabundna lækkun skatta á matvæli. Tillagan byggist á þeirri stefnu sem flokkurinn boðaði í aðdraganda síðustu alþingiskosninga: að beita markvissum aðgerðum til að lækka verð á nauðsynjavörum og verja kaupmátt heimilanna. Markmiðið er skýrt: að létta undir með fólki og vinna gegn verðbólgu með beinum hætti. Lægra verðlag á matvælum léttir byrðar heimilanna, dregur úr verðbólguþrýstingi og skapar skilyrði fyrir lægri vexti til lengri tíma, sem er eitt stærsta hagsmunamál bæði heimila og atvinnulífs.
Þessi nálgun er hvorki óvenjuleg né óraunhæf. Þvert á móti hafa fleiri Norðurlandaþjóðir fetað þessa slóð. Svíar hafa nýverið stigið í þessa átt og nú hafa Danir einnig gripið til aðgerða til að mæta hækkandi matvælakostnaði. Það setur umræðuna hér á landi í skýrara samhengi.
Ríkið ýtir undir verðbólgu með fjárlögum, gjaldskrám og sköttum
Það er mikilvægt að horfast í augu við að ríkið er sjálft hluti af vandanum. Hækkanir á krónutölum um 3,7 prósent í fjárlögum ríkisstjórnarinnar (þrátt fyrir 2,5 prósent verðbólgumarkmið Seðlabankans), auk útgjaldaaukningar upp á 143 milljarða króna, sem nemur um 9 prósentum, sýna skort á aðhaldi í ríkisfjármálum. Þegar þessu er bætt við hækkun gjaldskráa opinberra fyrirtækja og skattahækkanir hefur kostnaður aukist víða í hagkerfinu. Hér verður ekki horft fram hjá ábyrgð Samfylkingarinnar, sem fer með forystu í ríkisstjórninni. Sama mynstur blasir við í Reykjavíkurborg, þar sem flokkurinn leiðir meirihlutann og hefur staðið að umfangsmiklum gjaldskrárhækkunum sem auka álögur á heimili og fyrirtæki og ýta enn frekar undir verðbólguþrýsting.
Ef stjórnvöld vilja raunverulega vinna gegn verðbólgu þurfa þau að líta í eigin barm. Aðhald í opinberum rekstri, hófsemi í gjaldskrárhækkunum og markvissar skattalækkanir á nauðsynjavörur eins og matvæli eru raunhæf skref sem geta haft tafarlaus áhrif. Þetta snýst ekki um að kynda undir eftirspurn heldur að draga úr kostnaðarverðbólgu sem stjórnvöld hafa sjálf ýtt undir.
Þjóðarsátt og kerfisbreytingar eru nauðsynlegar til að lækka vexti
Baráttan við verðbólguna krefst samstillts átaks og skýrrar pólitískrar forystu. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur valið hefur einfaldlega ekki skilað tilætluðum árangri og planið hefur mistekist. Allt frá vormánuðum í fyrra höfum við í Framsókn ítrekað kallað eftir því að forsætisráðherra taki ábyrgð og beiti sér fyrir víðtæku samráði allra helstu hagsmunaaðila um sameiginlegar aðgerðir gegn verðbólgu. Aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög, Seðlabankinn og ríkisvaldið þurfa öll að sitja við sama borð ef ná á raunverulegum árangri.
Framsókn hefur lagt fram skýrar og raunhæfar tillögur: tímabundna lækkun virðisaukaskatts á matvæli, eins og fram hefur komið, og kerfisbreytingar á húsnæðismarkaði með auknu framboði af löngum óverðtryggðum fasteignalánum. Slíkar breytingar myndu draga úr vægi verðtryggingar í íslensku samfélagi, minnka sjálfvirkan verðbólguþrýsting og bæta stöðu heimilanna til lengri tíma. Því miður hefur forsætisráðherra ekki talið ástæðu til að leiða slíkt sameiginlegt átak eða skapa þá þjóðarsátt sem nauðsynleg er til að slá á verðbólguna og koma vöxtum niður með raunhæfum hætti.
Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknar.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.
