Íslandsbanki hefur lækkað hagvaxtarspá fyrir 2026 í 0,6%. Í reynd er hagkerfið því nær stopp. Á sama tíma er verðbólga 5,2% samkvæmt nýjustu mælingu Hagstofu Íslands. Þessi blanda, lítill vöxtur og þrálát verðbólga, veldur því að kaupmáttur rýrnar, fjárfesting minnkar og hætta á atvinnuleysi eykst.
Seðlabankinn telur nú að hagvöxtur fyrir 2025 sé um 0,9%, en það er langt undir fyrri væntingum. Ef mat Seðlabankans um landsframleiðslu árið 2025 gengur eftir þá er hagvöxtur um 1,5 prósentustigum lægri en forsendur fjárlaga gera ráð fyrir. Það getur þýtt um 15 milljarða kr. verri afkomu. Uppgjör ríkissjóðs skýrist ekki fyrr en í sumar, mögulega í byrjun júní, en sambandið er einfalt: meiri halli leiðir til meiri skulda, sem leiða til hærri fjármagnskostnaðar og minna svigrúms til þjónustu nema gripið sé til aðgerða.
Í þessu umhverfi gengur ekki að ríkisútgjöld aukist um 9% árið 2026. Slík útgjaldastefna viðheldur verðbólguþrýstingi og heldur vöxtum hærri en sjálfbært er fyrir þjóðarbúið. Vinda þarf ofan af útgjaldaaukningu hratt, með skýrri forgangsröðun, raunhæfu aðhaldi og umbótum sem lækka kerfisbundinn kostnað.
Brýnasta verkefnið núna er að vinna að stöðugleika í efnahagsstjórninni og ná tökum á verðbólguvæntingum. Til þess þarf að halda aftur af gjaldahækkunum hins opinbera og ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi. Allir hagaðilar verða að koma að þessu borði og vinna gegn þrálátri verðbólgu. Með 5,2% verðbólgu getur ríkið ekki aukið eftirspurn með útgjaldavexti án þess að ýta undir verðlag og vexti.
Ég fagna því að fjármálaráðherra hafi lýst því yfir að verið sé að undirbúa aðgerðir vegna verðbólgu en tíminn vinnur gegn okkur. Plan forsætisráðherra gengur ekki upp og því boðar fjármálaráðherra breytta stefnu. Réttast væri að leggja fram söguleg fjáraukalög hið fyrsta, sem hafa það að meginmarkmiði að vinna á verðbólguvæntingum. Þar þarf að endurmeta tekjuforsendur, forgangsraða útgjöldum og draga úr óþarfa óvissu. Leggja þarf fram raunhæfa áætlun en ekki plön sem ganga ekki upp. Tækifærin fyrir Ísland eru mikil en þau nýtast ekki sem skyldi ef hagstjórnin er í óvissu. Nauðsynlegt er að hefja nýja lífskjarasókn á Íslandi með skýra framtíðarsýn.
Lilja Dögg Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknar.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.
