Categories
Greinar

Umboðsvandi Landsbankans

Deila grein

24/09/2015

Umboðsvandi Landsbankans

Þorsteinn-sæmundssonLandsbanki Íslands er að níutíu og sjö hundraðshlutum í eigu þjóðarinnar. Þrátt fyrir það er aðkoma og áhrif kjörinna fulltrúa illa skilgreind og í lágmarki. Svo virðist sem 3% hluthafa, en meirihluti þeirra fékk hlut sinn á silfurfati í tíð síðustu ríkisstjórnar, fari sínu fram um stjórnun bankans án nokkurs tillits til vilja meirihlutaeiganda bankans, almennings. Undanfarið hefur farið nokkuð fyrir umræðu um starfsemi og starfshætti Landsbankans af ærnum tilefnum. Þar má nefna sölu bankans á hlutum í Borgun og Valitor sem fram fóru án útboðs og að því er virðist án gaumgæfilegs verðmats á hlutunum. Einnig kynnti stjórn bankans nú nýlega áform sín um að byggja hátimbraðar höfuðstöðvar á verðmætustu byggingarlóð landsins.

Til að skýra þá framkvæmd steig almannatengill bankans fram og kvað bankann skilgreina sig sem ,,miðborgarfyrirtæki“!? Banki allra landsmanna með starfsstöðvar víða um land er sem sagt orðinn að „miðborgarfyrirtæki“!

Ganga fram af þjóðinni

Framangreind atriði eru góð dæmi um hvernig stjórnendur bankans ganga fram af aðaleiganda hans, þjóðinni. Nú þegar landið rís að nýju eftir ófarirnar árin 2005-2008 kærir fólk sig ekki um hegðun eins og þá sem skóp hrunið og eftirköst þess. Almenningur gerir réttilega kröfu um að ríkið og fyrirtæki þess séu rekin af ráðdeild og heiðarleika. Beiðnum um hluthafafund vegna byggingar nýrra höfuðstöðva hefur verið tekið með þögninni.
Bankasýsla ríkisins sem fara á með 97% hlut ríkisins hefur ítrekað verið hunsuð af hálfu stjórnenda bankans eins og raunin var þegar sala á Borgun og Valitor var ákveðin. Bankasýslan hefur greinilega ekki treyst sér til að fylgja fram beiðni um hluthafafund vegna fyrirhugaðrar byggingaframkvæmdar.

Fulltrúar almennings í landinu, kjörnir fulltrúar, eiga ekki sjálfkrafa seturétt á aðalfundi Landsbanka Íslands. Í svari við fyrirspurn á vegum undirritaðs í vor upplýsti bankinn reyndar að þingmönnum væri heimill aðgangur að fundinum ef þeir gæfu sig fram við þjónustuborð bankans og gerðu þar grein fyrir sér. Jafnframt kom fram að þingmönnum væri ekki gert kleift að tjá sig á aðalfundi. Síðastliðinn vetur sendi sá sem hér ritar formlegt erindi til Bankasýslu ríkisins um að Bankasýslan framkvæmdi mat á söluverði á hlut bankans. Svar Bankasýslunnar var í stuttu máli að ekki væri hægt að verða við beiðnum einstakra þingmanna en fjármálaráðherra gæti farið fram á upplýsingar um efnið. Ljóst er af því sem fram kemur hér að framan að Landsbankinn glímir við alvarlegan umboðsvanda þegar kjörnir fulltrúar almennings eiga þess ekki kost að fylgjast með og hafa áhrif á stórar ákvarðanir í rekstri bankans.

Rétt er að taka fram að undirritaður er ekki þeirrar skoðunar að stjórnmálamenn eigi að horfa yfir axlir stjórnenda við dagleg störf eða hafa áhrif á lánveitingar til viðskiptavina. Brýnt er þó að bankinn ræki samfélagslegt hlutverk sitt og axli samfélagslega ábyrgð. Til þess að svo verði þarf verulega hugarfarsbreytingu í stjórn bankans.

Þorsteinn Sæmundsson

Greinin birtist í Fréttablaðinu 24. september 2015.

Categories
Fréttir

Upplýsingar um stöðuna á húsnæðismarkaði

Deila grein

23/09/2015

Upplýsingar um stöðuna á húsnæðismarkaði

Leiguverð á húsnæðismarkaði hefur hækkað um 40,2% frá ársbyrjun 2011 til loka júlí 2015. Á sama tíma hefur verð á íbúðarhúsnæði hækkað um 41,8%. Árið 2008 til 2010 var hlutfall fyrstu íbúðakaupa lægra en 10% en frá þeim tíma hefur kaupsamningum fjölgað og samhliða hefur hlutfall fyrstu íbúðakaupa hækkað verulega. Hlutfall þeirra sem voru að kaupa sína fyrstu íbúð af heildarfjölda húsnæðiskaupenda var komið yfir 20% af öllum kaupsamningum á fyrsta ársfjórðungi 2015.
Í eftirfarandi samantekt sem byggð er á minnisblaði sem Eygló Harðardóttir félags- og húsnæðismálaráðherra kynnti á fundi ríkisstjórnar í gær má sjá ýmsar upplýsingar um stöðuna á íslenskum húsnæðismarkaði og þróun síðustu ára.

Almenni leigumarkaðurinn í kjölfar efnahagshrunsins.

Stöðug fjölgun var á hinum almenna leigumarkaði frá árinu 2007. Árið 2007 voru um 17% íslenskra heimila á leigumarkaði og var hlutfallið nær 27% árið 2013. Mest var fjölgunin meðal fólks á aldursbilinu 25 til 34 ára sem og tekjulágum og einstæðum foreldrum. Í kjölfar efnahagshrunsins gjörbreyttist staðan á almennum leigumarkaði, markaðsaðstæður versnuðu og verulega dró úr aðgengi að lánsfjármagni þannig að aukinn fjöldi þeirra sem komu nýir inn á húsnæðismarkað leituðu á leigumarkaðinn.
Mynd 1. Hlutfall heimila á leigumarkaði frá 2004 til 2013.

Mynd 1. Hlutfall heimila á leigumarkaði frá 2004 til 2013.

Byrði húsnæðiskostnaðar hækkaði hjá leigjendum eftir efnahagshrun en lækkaði hjá fólki sem bjó í eigin húsnæði eins og sjá má af mynd 2. Samkvæmt greiningardeild Arion banka þarf það samt sem áður ekki að endurspegla hækkun húsnæðiskostnaðar, heldur gæti samsetning hópanna hafa breyst þannig að hlutfall fólks með lágar tekjur hafi hækkað meðal leigjenda. Þrátt fyrir þessa sýn er ljóst að leiguverð hefur hækkað talsvert umfram hækkun kaupverðs frá byrjun árs 2012. Þessi mikla hækkun er talin vera tilkomin vegna mun meiri eftirspurnar eftir leiguhúsnæði í kjölfar efnahagshrunsins og að mjög hægði á fjölgun íbúða þar sem verulega dró úr íbúðaframkvæmdum.
Íslenskum heimilum á leigumarkaði fjölgaði um 13.000 frá árinu 2007 til 2013. Á sama tímabili fjölgaði heimilum um rúmlega 6.000, svo fjölgun heimila á leigumarkaði umfram fjölgun heimila var 7.000. Ekki liggur fyrir með ákveðinni vissu hvað olli þessari þróun en líkur eru á að fjölgun ferðamanna, strangari lánsskilmálar og erfið skuldastaða heimilanna í kjölfar efnahagserfiðleikanna haustið 2008 hafi haft samverkandi áhrif. Á árinu 2015 hefur dregið úr þessari miklu eftirspurn á leigumarkaði og hefur leiguverð einungis hækkað um 0,6% frá janúar til júlí 2015.
Mynd 2. Miðgildi hlutfalls húsnæðiskostnaðar af ráðstöfunartekjum eftir stöðu á fasteignamarkaði frá 2004 til 2013.

Mynd 2. Miðgildi hlutfalls húsnæðiskostnaðar af ráðstöfunartekjum eftir stöðu á fasteignamarkaði frá 2004 til 2013.

Þróun leiguverðs og íbúðaverðs.

Frá ársbyrjun 2011 til og með júlí 2015 hefur leiguverð hækkað um 40,2%, á meðan íbúðarhúsnæði hefur hækkað um 41,8% í verði. Á sama tímabili hækkaði launavísitalan um 36,5% en almennt verðlag án húsnæðis aðeins um 15,1%. Framan af hækkaði leiguverð talsvert umfram verð á íbúðarhúsnæði en sú þróun snerist við á fyrri hluta ársins 2015. Af mynd 3 má sjá hvernig húsnæðiskostnaður hefur hækkað töluvert umfram almennt verðlag, en ekki svo langt umfram almenn laun.
Mynd 3. Þróun leiguverðs, íbúðaverðs, launa og verðlags frá janúar 2011 til og með júlí 2015.

Mynd 3. Þróun leiguverðs, íbúðaverðs, launa og verðlags frá janúar 2011 til og með júlí 2015.
Heimild: Hagstofa Íslands og Þjóðskrá Íslands.
Að undanförnu hefur leiguverð íbúðarhúsnæðis verið að gefa eftir eins og sjá má af mynd 4. Frá janúar til og með júlí 2015 hefur íbúðaverð hækkað um 3,9%, laun hafa hækkað um 5%, verðlag án húsnæðis hefur hækkað um 2,3% en leiguverð einungis um 0,6%. Hækkun íbúðaverðs umfram leiguverð gefur vísbendingu um aukna eftirspurn eftir kaupum á íbúðarhúsnæði, ekki hvað síst hjá fyrstu kaupendum.

Mynd 4. Þróun leiguverðs, fasteignaverðs, launa og verðlags frá janúar til júlí 2015.

Mynd 4. Þróun leiguverðs, fasteignaverðs, launa og verðlags frá janúar til júlí 2015.
Heimild: Hagstofa Íslands og Þjóðskrá Íslands.

Heildarfjöldi kaupsamninga árið 2004 til 2014 var um 129.000. Mun fleiri kaupsamningar voru gerðir á árunum fyrir efnahagshrun og náðu þeir hámarki árið 2004 þegar gerðir voru 18.602 samningar. Fæstir kaupsamningar voru gerðir árið 2009 eða tæplega 6.000. Síðan þá hefur þinglýstum kaupsamningum fjölgað og hafa verið gerðir fleiri en 10.000 samningar á ári frá árinu 2012 eins og sjá má af mynd 5.
Þjóðskrá Íslands tók saman, að beiðni velferðarráðuneytisins, gögn um fjölda þeirra sem keyptu sitt fyrsta húsnæði frá árinu 2008 til mars 2015. Alls voru gerðir 66.444 kaupsamningar á tímabilinu og voru 9.040 vegna fyrstu íbúðakaupa, eða 13,6% allra samninga. Árið 2008 til 2010 var hlutfall fyrstu íbúðakaupa lægra en 10%, eins og sjá má af mynd 5, en frá þeim tíma hefur kaupsamningum fjölgað og samhliða hefur hlutfall fyrstu húsnæðiskaupa hækkað verulega og var komið yfir 20% af öllum kaupsamningum á fyrsta ársfjórðungi 2015. Frá maí 2012 hefur eftirspurn eftir minni íbúðum jafnframt verið að aukast og hefur verð fasteigna í fjölbýli hækkað um 31% frá þeim tíma en verð sérbýlis um 20% eins og sjá má af mynd 6. Frá janúar til og með júlí 2015 hefur hefur íbúðaverð í fjölbýli hækkað um 4,6% á meðan verð sérbýlis hefur einungis hækkað um 1,5%.
Mynd 5. Fjöldi kaupsamninga og hlutfall fyrstu íbúðakaupa af öllum kaupsamningum frá 2008 til mars 2015.

Mynd 5. Fjöldi kaupsamninga og hlutfall fyrstu íbúðakaupa af öllum kaupsamningum frá 2008 til mars 2015.

Mynd 6. Þróun fasteignaverðs í fjölbýli og sérbýli frá janúar 2011 til júlí 2015.

Mynd 6. Þróun fasteignaverðs í fjölbýli og sérbýli frá janúar 2011 til júlí 2015.
Heimild: Þjóðskrá Íslands.
 

Nýbyggingar.

Ljóst er að eftirspurn eftir húsnæði mun halda áfram að aukast út frá lýðfræðilegri þróun, þar sem bæði Íslendingum er að fjölga og fleiri eru farnir að flytja til landsins en frá því. Fólksfjölgun og nýbyggingar íbúða á höfuðborgarsvæðinu hafa fylgst nokkuð vel að til lengri tíma eins og sjá má af mynd 7.
Frá árinu 2003 og allt til ársins 2008 var verulegur hvati til nýbygginga, bæði í byggingu fjölbýlis og sérbýlis. Veruleg offjárfesting var í íbúðarhúsnæði á tímabilinu. Þrátt fyrir að framboð íbúða á höfuðborgarsvæðinu hafði aukist talsvert hægði ekkert á verðhækkunum. Í kjölfar fjármálakreppunnar árið 2008 lækkaði fasteignaverð aftur á móti hratt á meðan byggingarkostnaður hélt áfram að hækka.
Þessi þróun leiddi til stöðnunar í byggingariðnaði og nánast ekkert var um að framkvæmdir hæfust á nýju íbúðarhúsnæði á árunum 2010 og 2011. Á árinu 2012 virðist sem einhver hvati hafi skapast til að hefja framkvæmdir að nýju. Þá var hafist handa við byggingu 457 nýrra íbúðarhúsa á höfuðborgarsvæðinu og var fjöldinn kominn í 570 á árinu 2014.
Mynd 7. Mannfjöldi og húsnæðismarkaður á höfuðborgarsvæðinu frá 1999 til 2015.

Mynd 7. Mannfjöldi og húsnæðismarkaður á höfuðborgarsvæðinu frá 1999 til 2015.
Heimild: Hagstofa Íslands.
 

Byggingarkostnaður.

Hár byggingarkostnaður hefur haldið aftur af framboði nýs íbúðarhúsnæðis undanfarið, en svo virðist sem hækkun fasteignaverðs í fjölbýli umfram byggingarskostnað hafa þó ýtt við framkvæmdaraðilum að einhverju leyti. Frá ársbyrjun 2014 hefur kostnaður við nýbyggingar haldist nokkuð stöðugur og frá þeim tíma til júlí 2015 hækkaði verð íbúðarhúsnæðis í fjölbýli um 16% á meðan byggingarkostnaður hækkaði einungis um 4%. Það sem af er ári 2015 hefur byggingarkostnaður hækkað um 2,4% en kaupverð í fjölbýli um 4,6%.
Mynd 8. Þróun vísitölu byggingarkostnaðar og vísitölu íbúðarhúsnæðis frá janúar 2003 til ágúst 2015.

Mynd 8. Þróun vísitölu byggingarkostnaðar og vísitölu íbúðarhúsnæðis frá janúar 2003 til ágúst 2015.
Heimild: Hagstofa Íslands og Þjóðskrá Íslands.
 

Samanburður á leiguverði og kaupverði íbúðarhúsnæðis.

Eftirfarandi dæmi setti greiningardeild Arion banka upp þann 17. desember 2014. Þá var hægt að fá tveggja herbergja 75 m2 íbúð leigða fyrir um 145-185 þús. kr. á mánuði að meðaltali en þriggja herbergja 100 m2 íbúð fyrir um 165-215 þús. kr. á mánuði á höfuðborgarsvæðinu. Lægst var meðalleiguverð tveggja herbergja 75 m2 íbúðar í Breiðholti, en ódýrustu þriggja herbergja 100 m2 leiguíbúðirnar var að finna í Kópavogi að meðaltali.
Mynd 9. Meðalleiguverð íbúða á höfuðborgarsvæðinu árið 2014.

Mynd 9. Meðalleiguverð íbúða á höfuðborgarsvæðinu árið 2014.

Miðað við Verðsjá fasteigna hjá Þjóðskrá var á sama tíma hægt að festa kaup á 75 m2tveggja herbergja íbúð í Reykjavík fyrir um 25,6 m. kr., en greiða þurfti nær 29,5 m.kr. fyrir 100 m2 þriggja herbergja íbúð eins og sjá má af mynd 10.
Mynd 10. Meðalkaupverð á höfuðborgarsvæðinu árið 2014.

Mynd 10. Meðalkaupverð á höfuðborgarsvæðinu árið 2014.

Categories
Fréttir

Stóreflum uppbyggingu íþróttamannvirkja og sjálfboðastarf

Deila grein

23/09/2015

Stóreflum uppbyggingu íþróttamannvirkja og sjálfboðastarf

VilllumDreift hefur verið á Alþingi frumvarpi um breytingu á lögum er varða uppbyggingu og viðhald íþróttamannvirkja. Lagt er til að íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélögum verði endurgreiddur allur virðisaukaskattur sem greiddur hefur verið af vinnu manna við nýbyggingu, endurbyggingu og viðhaldi við íþróttamannvirki, en einnig af þjónustu vegna hönnunar, eftirlits eða viðhalds þeirra. Frumvarpið gerir ráð fyrir að þjónusta og vörusala sem stunduð er til að afla fjár fyrir hefðbundna starfsemi íþróttafélaga verði undanþegnar virðisaukaskatti. Tímabilið í frumvarpinu er eitt ár, frá 1. janúar 2016 til 1. janúar 2017.
Willum Þór Þórsson, þingmaður Framsóknarflokksins, er fyrsti flutningsmaður málsins en aðrir meðflutningsmenn eru þingmennirnir: Ásmundur Einar Daðason, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Einarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Ásmundur Friðriksson.
„Árangurinn í íþróttum undanfarnar vikur sýnir mikilvægi innviðauppbyggingar í íþróttum. Löggjafinn þarf að hvetja til uppbyggingar á íþróttamannvirkjum og þetta frumvarp er lykilatriði í mínum huga,“ segir Willum Þór Þórsson, alþingismaður Framsóknarflokksins.
Willum segir jafnframt að að sjálfboðaliðastarf hafi lengi verið grunnurinn að öflugu íþróttastarfi á Íslandi og markmiðið frumvarpsins sé að styðja við allt sjálfboðaliðastarf innan íþróttahreyfingarinnar hér á landi.

Categories
Fréttir

Páll Jóhann: „Verið sé að reyna hið ómögulega“

Deila grein

23/09/2015

Páll Jóhann: „Verið sé að reyna hið ómögulega“

Páll Jóhann Pálsson„Virðulegi forseti. Ég er eflaust ekki einn um það að hafa áhyggjur af samgöngum til Vestmannaeyja og reyndar vægi samgangna yfirleitt í nýju fjárlagafrumvarpi. Þrátt fyrir hátt í 10 milljarða veiðigjöld af sjávarauðlindinni, sem eðli málsins samkvæmt nýtist ekki án nothæfra fiskihafna, er þeim ekki gert kleift að fara í eðlilegt viðhald. Reyndar er bætt í sanddælingu við Landeyjahöfn og er það vel.
Það vakti athygli mína að ekki er gert ráð fyrir fjármagni í smíði nýs Herjólfs í þessu fjárlagafrumvarpi þrátt fyrir að sagt sé að búið sé að hanna skip sem hentar Landeyjahöfn. Það voru reyndar blendnar tilfinningar hjá mér og ef ég á að vera heiðarlegur var ég reyndar svolítið feginn. Það sem meira er, ekki ber mikið á mótmælum frá Vestmannaeyingum sem þó eru þekktir fyrir að láta heyra í sér telji þeir fram hjá sér gengið. Ég hef heyrt í mörgum Vestmannaeyingum sem eru sama sinnis, þeir eru sammála því að verið sé að reyna hið ómögulega, þ.e. að hanna grunnrista ferju sem stenst öldur Atlantshafsins. Það að virtur íslenskur skipaverkfræðingur, sem var í starfshópi um hönnun nýs Herjólfs, skuli hafa sagt sig frá málinu styrkir mig í þeirri skoðun.
Ég tek ofan fyrir hæstv. innanríkisráðherra fyrir að hafa kjark til að staldra við, flana ekki að neinu, stíga eitt skref í einu og láta reyna á það hvernig gengur að dæla sandi yfir Landeyjahöfn að vetrarlagi með öflugra dæluskipi.
Vestmannaeyingar eiga skilið að hafa öruggar samgöngur á alvöruskipi til Þorlákshafnar á meðan Landeyjahöfn er ekki örugg heilsárshöfn. Fyrirsjáanleiki og stöðugleiki er atvinnulífinu mikilvægur, atvinnuöryggi er hluti af gæðum fiskvinnslunnar og ekki síður í ferðaþjónustu.
Við sem höfum verið til sjós vitum að stundum þurfum við að breyta um stefnu þegar við náttúruöflin er að etja.“
Páll Jóhann Pálsson – í störfum þingsins 16. september 2015.

Categories
Greinar

Alþingi og stjórnskipun Íslands – virðing eða hnignun

Deila grein

19/09/2015

Alþingi og stjórnskipun Íslands – virðing eða hnignun

Vigdís HauksdóttirSamkvæmt stjórnskipun landsins gengur stjórnarskráin framar öðrum lögum. Lagafrumvörpum og þingsályktunartillögum sem eru lagðar fram í þinginu sem stríða gegn stjórnarskránni skal skýlaust vísað frá á lagatæknilegum grunni. Lagasetning hér á landi er ófullnægjandi í samanburði við Norðurlöndin og fjöldi dómsmála staðfestir það, nú síðast t.d. Árna Páls lögin. Ég hef því í sjöunda sinn lagt fram frumvarp, ásamt öðrum þingmönnum, um Lagaskrifstofu Alþingis sem hafi það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og undirbúning löggjafar. Lagaskrifstofan skuli vera til ráðgjafar um undirbúning löggjafar og skal einkum líta til þess að frumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Eftir að hafa verið þingmaður í rúm sex ár hef ég sannfærst um að búið sé að vinna mikið tjón á þinginu innan frá með sífelldum breytingum á þingsköpum undanfarin 10-15 ár. Alþingi er komið í öngstræti og stundum vart starfhæft og er það mikið áhyggjuefni fyrir þjóðþing sjálfstæðar þjóðar. Þingmenn hafa gengið á lagið vegna óskýrra þingskapa. Lagahyggjan er mikil – og leysa á öll mál með nýrri löggjöf um bókstaflega allt. Þá er ekki verið að huga að »lagabótum« á ýmsum þáttum lagakerfis okkar því sífellt færist það í aukana að kollsteypa á sér stað og heilu lagabálkarnir eru endurskrifaðir með fjölmörgum »laumufarþegum« og eldri lögum beinlínis hent. Hér á ég t.d. við boðuð ný frumvörp um Umboðsmann Alþingis og Ríkisendurskoðun. Hverjum er verið að þjóna? Hver biður um slíkt? Ekki verður rætt hér um áhlaupið sem gert var á stjórnarskrána á síðasta kjörtímabili.

Ég var því afar undrandi þegar forsætisnefndarmenn og formenn þingflokka lögðu fram þingsályktunartillögu um siðareglur þingmanna í annað sinn. Þessi þingsályktunartillaga er marklaus þar sem í 47. gr. stjórnarskrárinnar segir: »Sérhver nýr þingmaður skal vinna drengskaparheit að stjórnarskránni, þegar er kosning hans hefur verið tekin gild« og í 48. gr. er kveðið skýrt á um að: »Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.« Er þessum stjórnarskrárákvæðum fylgt eftir í lögum um þingsköp Alþingis til framkvæmda, sbr. 2. gr. »Sérhver nýr þingmaður skal vinna svofellt drengskaparheit að stjórnarskránni undireins og búið er að viðurkenna að kosning hans sé gild, sbr. 47. gr. stjórnarskrárinnar: Ég undirskrifaður/uð, sem kosin(n) er þingmaður til Alþingis Íslendinga, heiti því, að viðlögðum drengskap mínum og heiðri, að halda stjórnarskrá landsins. Meðan þingmaður hefur ekki unnið heit samkvæmt þessari grein má hann ekki taka þátt í þingstörfum.« Ég veit ekki hver hefur verið flutningsmönnum til ráðgjafar í þessu siðareglna-máli. En eitt er víst að um vanþekkingu er að ræða á stjórnskipun landsins. Í greinargerð þingsályktunartillögunnar er bent á siðareglur Evrópuráðsþingsins, sem eru settar fyrir fjölþjóðasamkomu en ekki þjóðþing hvers ríkis. Þarna opinberast aftur vanþekking – að ætla að tefla slíkum reglum gegn stjórnarskrárvörðum réttindum alþingismanna. Þeir eru einungis bundnir sannfæringu sinni og Alþingi hefur engar valdheimildir til að framfylgja slíkum siðareglum. Það eru landsmenn sjálfir sem endurmeta umboð og frammistöðu þingmanna í alþingiskosningum í síðasta lagi á fjögurra ára fresti. Virðing Alþingis verður endurheimt þegar þingið sjálft fer í einu og öllu að stjórnskipun Íslands sem mælt er fyrir um í stjórnarskrá og fer að sinna störfum sínum af alvöru.

Vigdís Hauksdóttir

Greinin birtist í Morgunblaðinu 19. september 2015.

Categories
Fréttir

Nýir samningar við ESB um viðskipti með landbúnaðarvörur

Deila grein

18/09/2015

Nýir samningar við ESB um viðskipti með landbúnaðarvörur

SIJNýir samningar Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur náðust á samningafundi sem staðið hefur sl tvo daga í Reykjavík. Samningarnir munu stuðla að auknu vöruúrvali og lægra vöruverði á Íslandi til hagsbóta fyrir neytendur. Jafnframt fela samningarnir í sér veruleg ný tækifæri fyrir útflytjendur. Vonir standa til að samningarnir geti tekið gildi í árslok 2016 eða byrjun árs 2017, að fenginni staðfestingu stofnana ESB og Íslands.
„Það er mjög ánægjulegt að hafa náð samningum um gagnkvæma niðurfellingu tolla sem mun hafa mjög jákvæðar áhrif fyrir neytendur og mikil sóknarfæri til aukins útflutnings,“ segir Sigurður Ingi Jóhannsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Samningarnir fela í sér að Ísland fellir niður tolla á yfir 340 nýjum tollskrárnúmerum og lækkar tolla á yfir 20 öðrum. Almennt gerir ESB slíkt hið sama. Niðurstaðan felur í sér að allir tollar á unnar landbúnaðarvörur eru felldir niður nema á jógúrt. Sem dæmi munu tollar falla niður á súkkulaði, pizzum, pasta,  bökunarvörum o.fl. Auk þessa eru tollar felldir niður eða lækkaðir á óunnum landbúnaðarvörum eins og t.d. villibráð, frönskum kartöflum, útiræktuðu grænmeti o.fl.
Jafnframt er samkomulag um að báðir aðilar auki verulega tollfrjálsra innflutningskvóta m.a. fyrir ýmsar kjöttegundir og osta sem munu koma til framkvæmda á tilteknum aðlögunartíma. Á móti fær Ísland verulega hækkun tollfrjálsra innflutningskvóta fyrir skyr, smjör og lambakjöt auk nýrra kvóta fyrir alifugla- og svínakjöt og ost.
Samhliða var lokið samningi milli Íslands og ESB um gagnkvæma viðurkenningu á heitum afurða sem vísa til uppruna. Í meginatriðum felur samningurinn í sér að íslensk stjórnvöld skuldbinda sig til að vernda á yfirráðasvæði sínu heiti afurða sem vísa til uppruna og njóta verndar innan ESB.
„Þetta er fagnaðarefni fyrir íslenska neytendur sem munu sjá þess stað í lækkuðu matvöruverði og útflytjendur sem munu vafalaust nýta sér þá möguleika sem í þessum samningum felast,“ segir Gunnar Bragi Sveinsson, utanríkisráðherra.
Formlegar viðræður hófust árið 2012. Nýjum samningum er ætlað að koma í stað samninga frá 2001 um viðskipti með unnar landbúnaðarvörur og 2007 um viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur.
Samningarnir munu nú fara í lögfræðilega yfirferð og lokafrágang og verða lagðir fyrir til formlegs samþykkis ESB og íslenskra stjórnvalda.

Categories
Greinar

Opið bréf til 10. bekkjar Salaskóla

Deila grein

17/09/2015

Opið bréf til 10. bekkjar Salaskóla

GBSKæru nemendur í 10. bekk Salaskóla. Í vor áttum við frábæran fund í skólanum ykkar. Þið kynntuð fyrir mér ykkar sýn á drög að nýjum markmiðum um sjálfbæra þróun, sem var þá verið að ræða í Sameinuðu þjóðunum í New York. „Heimsmarkmiðin“ eins og líka má kalla þau, eru núna tilbúin og verða samþykkt á stórum fundi þjóðarleiðtoga helgina 25.-27. september. Mig langar að þakka ykkur kærlega fyrir fundinn og alla vinnuna sem þið lögðuð í að kynna ykkur markmiðin og miðla þeim til mín. Ég fann það sterkt að ykkur er greinilega ekki sama um hvað gerist í heiminum okkar og í lífi annars fólks. Þið sýnduð frumkvæði, nálguðust málin á ykkar eigin hátt og höfðuð greinilega áhuga á að finna lausnir sem virka til að gera heiminn að betri stað. Það er einmitt hugsunin á bak við nýju heimsmarkmiðin 17 að hvert og eitt land – og hver og ein manneskja – geti unnið að þessum sameiginlegu markmiðum. Í Sameinuðu þjóðunum eru 193 ríki og styrkleikar þeirra og áskoranir eru misjafnar. Ef við tökum sem dæmi markmið númer eitt og tvö, sem er að binda enda á fátækt og hungur í heiminum, blasir við að í sumum löndum þarf mikið að gerast meðan önnur ríki, til dæmis Ísland, standa mun betur. Þess vegna þurfum við að hjálpa. Það gerum við með þróunarsamvinnu, sem sautjánda heimsmarkmiðið fjallar einmitt um. Þróunarsamvinnan snýst ekki um að senda fólki mat, heldur að hjálpa fólki í samstarfslöndum Íslands að læra að hjálpa sér sjálft.

Bjóða upp á ýmsar áskoranir

Malaví er eitt af samstarfslöndum okkar Íslendinga í Afríku. Það er á stærð við Ísland þótt íbúarnir séu fleiri. Ég fór þangað í heimsókn í sumar og fannst minnisstæðast að heimsækja staði sem skipta máli í lífi venjulegs fólks í Malaví, svo sem skóla og spítala. Ísland styður nú við byggingu nýrrar fæðingardeildar til að tryggja líf og öryggi mæðra og barna í kringum barnsfæðingar. Það er ennþá þannig í Malaví að miklu fleiri börn deyja ung, og miklu fleiri mæður deyja vegna barnsfæðinga heldur en hér á landi. Það gleðilega er að þessar tölur eru að lækka og ég er ánægður að Ísland geti lagt af mörkum við að lækka þær enn meira. Þannig stuðlum við að því að Malaví nái þriðja heimsmarkmiðinu um heilsu og vellíðan, en tvö undirmarkmiða þess fjalla einmitt um mæðra- og barnadauða. Baráttan við að ná þeim tengist svo líka fimmta markmiðinu sem fjallar um kynjajafnrétti og fjórða markmiðinu sem fjallar um menntun fyrir alla. Nýju heimsmarkmiðin tengjast nefnilega mikið innbyrðis. Nýju markmiðin taka gildi í byrjun næsta árs, 2016, og gilda til 2030. Þau munu líka gilda fyrir Ísland og önnur þróuð lönd og bjóða upp á ýmsar áskoranir, svo sem í stjórnun umhverfismála. Þar kemur hreina orkan sem við Íslendingar höfum lært að nýta, sterk inn, en við eins og önnur ríki þurfum að skoða hvernig við getum unnið að markmiðunum hér heima og að heiman. Þið sem nú eruð að byrja í 10. bekk eruð fædd árið 2000. Það var árið sem Sameinuðu þjóðirnar settu sér fyrst þróunarmarkmið. Nú eruð þið fimmtán ára og ný og víðtækari markmið eru sett. Hvernig verður heimurinn þegar þið verðið þrítug og tíma þessara markmiða lýkur? Munu þau nást? Hvað geta Íslendingar gert til þess? Ég veit og vona að þið getið haft áhrif á það.

Gunnar Bragi Sveinsson

Greinin birtist í Fréttablaðinu 17. september 2015.

Categories
Fréttir

Af fyrstu dögum þingsins

Deila grein

16/09/2015

Af fyrstu dögum þingsins

SIJSigurður Ingi Jóhannsson,  sjávarútvegs-og landbúnaðarráðherra:
Í heildina litið eru útgjöld til sjávarútvegs-og landbúnaðarmála rúmir 20 milljarðar. Þar inni er rekstrarkostnaður ráðuneytisins rúmlega 800 millj. kr.
Fyrst ber að geta þess að gert er ráð fyrir tæplega 1.800 millj. kr. fjárveitingu til haf- og vatnarannsókna, rannsókna- og ráðgjafastofnunar sem komið verður á fót á grunni Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar.
Þá er einnig lagt til að veitt verði tímabundið 80 millj. kr. framlag til næstu fimm ára til verkefnis sem kallað erMatvælalandið Ísland. Þetta er uppbyggingarverkefni til þess að taka á því meðal annars, eins og rætt var hér áðan, að vaxandi fjölda ferðamanna í heiminum velur áfangastað vegna matarmenningar og upplifunar sem tengist mat með einum eða öðrum hætti.
Sem uppbyggingarverkefni til næstu ára er einnig lagt til að 25 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt til næstu fjögurra ára til markaðsverkefnisins um íslenska hestinn., Þá er hér lögð til 9 millj. kr. hækkun á fjárheimild vegna kostnaðar við dýralæknisþjónustu á Norður- og Austurlandi.
Gert er ráð fyrir tæplega 500 millj. kr. fjárveitingu til liðarins Byggðaáætlun og Sóknaráætlun landshluta.
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T171034.html
EÞHEygló Harðardóttir, félags-og húsnæðismálaráðherra:
Húsnæðismál heimilanna eru sett í fyrsta sæti, en lífeyrismál og bættur hagur lífeyrisþega er einnig mál sem lög er rík áherslu á. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí í sumar þar sem kynntar voru viðamiklar ráðstafanir og aðgerðir stjórnvalda, m.a. á sviði velferðar- og húsnæðismála, í tengslum við gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.
Eygló lítur á hana sem mikilvægan sáttmála og grunn að aðkallandi og mikilvægum úrbótum í þágu heimilanna og fjölskyldnanna í landinu.
Framlög til félags- og húsnæðismála eru samkvæmt fjárlagafrumvarpinu rúm 45% af útgjöldum velferðarráðuneytisins, þ.e. tæplega 133,5 milljarðar kr. Þetta er 7,7% aukning frá fyrra ári. Alls nemur aukning til almannatryggingakerfisins á næsta ári 11 milljörðum kr. eins og ég vík að nánar hér á eftir.
Aðgerðir til úrbóta í húsnæðismálum landsmanna eru forgangsverkefni og gert er ráð fyrir að 2.640 millj. kr. verði varið samtals til uppbyggingar á félagslegu húsnæði og í nýtt húsnæðisbótakerfi. Bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur hækka um 9,4%
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T171034.html
GBSGunnar Bragi Sveinsson, utanríkisráðherra:
Í kjölfar hruns bankakerfisins árið 2008 urðu íslensk stjórnvöld að spara gjaldeyri. Því voru fjárheimildir til utanríkismála skertar verulega. Fyrr á þessu ári benti Ríkisendurskoðun á það í skýrslu sinni um rekstur og starfsemi sendiskrifstofa að rekstrarkostnaður þeirra hafi minnkað um 30% á árunum 2007–2013 að teknu tilliti til þróunar gengis og verðlags. Og hagræðingin hélt áfram eftir það.
Þetta hefur óneitanlega haft áhrif á getu utanríkisþjónustunnar til að vinna að hagsmunum Íslands erlendis. Því fagna ráðherra að nú gefst tækifæri til að hefja uppbyggingarstarf að nýju því að fram undan eru spennandi tækifæri og um leið óvissutímar fyrir íslenska hagsmuni. Við stígum að sjálfsögðu varlega til jarðar því að áfram er mikilvægt að sýna aðhald í ríkisfjármálum. Sú stefna ríkisstjórnarinnar endurspeglast að verulegu leyti í þessu fjárlagafrumvarpi.
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T124401.html
Sigrún Magnúsdóttir_001Sigrún Magnúsdóttir, umhverfis-og auðlindaráðherra:
Í frumvarpinu aukast útgjöld umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um 78,5 millj. kr. á milli ára á föstu verðlagi eða sem svarar til um 0,8%. Að teknu tilliti til áhrifa almennra launa og verðlagsbreytinga hækka útgjöldin um 399,2 millj. kr. eða sem nemur 4%. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir sem ráðuneytið hefur útfært í frumvarpinu lækki útgjöld sem nemur 0,5% af veltu ráðuneytisins í fjárlögum ársins 2015. Útgjaldasvigrúmi hefur verið forgangsraðað til einstakra verkefna og nú verður gerð grein fyrir þeim helstu.
Settar hafa verið aukalega 68,5 millj. kr. í verkefni sem tengjast náttúruvernd sem og vöktun.
Þá verður frumvarp um uppbyggingu innviða til verndar náttúru- og menningarsögulegum minjum endurflutt á næstu dögum.
Þá hafa fyrstu skrefin verið stigin til eflingar skógræktar og landgræðslu á ný sem hjálpar okkur að vernda umhverfið og mæta áskorunum í loftslagsmálum, endurheimta landgæði, efla byggð og byggja upp nýja auðlind. Um er að ræða 50 millj. kr. til fjölbreyttra verkefna sem fara beint í framkvæmdir til viðbótar við það sem nú er.
Jafnframt má geta þess að stefnumótandi byggðaáætlun 2014–2017 setur einnig fram markmið um eflingu stuðnings við skógrækt á bújörðum með áherslu á viðarframleiðslu, kolefnisbindingu, aukin landgæði, betri búsetuskilyrði og atvinnusköpun. Það er á ábyrgð okkar allra að sporna við súrnun sjávar og þarf Ísland að vera í fremstu röð meðal ríkja heims í baráttunni fyrir hreinu hafi.
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T140229.html
ásmundurÁsmundur Einar Daðason, þingflokksformaður Framsóknarmanna:
– Engin ríkisvæðing einkaskulda. Ástæða þess að Ísland er að rísa á nýjan leik. Sér í lagi þrennt sem skiptir höfuðmáli þegar kemur að því að við skilum hallalausum fjárlögum og erum í þeirri stöðu sem við erum. Það er í fyrsta lagi sú staðreynd að hér voru sett neyðarlög á sínum tíma og bankakerfið var tekið út fyrir og ríkið tók ekki á sig þær skuldir sem einkaaðilar höfðu stofnað til. Þeir sem komu að því, hvort sem það voru stjórnvöld, Seðlabanki eða aðrir og börðust fyrir því að þau yrðu sett á sínum tíma við erfiðar aðstæður, eiga auðvitað heiður skilið fyrir það.
Í öðru lagi var á síðasta kjörtímabili áfram reynt að ríkisvæða skuldir einkaaðila en það tókst að koma í veg fyrir það. Á sama tíma og lönd sem við berum okkur saman við í Suður-Evrópu voru á fullu að þjóðnýta einkaskuldir þá börðumst við Íslendingar gegn því, bæði í þingsal, almenningur, forsetinn kom að því og á heiður skilið, börðumst gegn því að þjóðnýta einkaskuldir.
Síðan í þriðja lagi og lokaáfanginn í því að berjast gegn því að einkaskuldir væru þjóðnýttar er það uppgjör þrotabúa föllnu bankanna.
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150910T165013.html
Úr almennum umræðum:
Líneik Anna Sævarsdóttir um samgöngumál:
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T111823.html
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T112408.html
Haraldur Einarsson um umhverfismál:
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T144944.html
Sigrún M: https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T145230.html
Haraldur:  https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T145442.html
Sigrún M:  https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T145654.html
Páll Jóhann Pálsson um Landhelgisgæsluna:
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T121614.html https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T122124.html
Elsa Lára Arnardóttir um sjúkrahúsið í Stykkishólmi:
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T152701.html
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T153138.html
Ásmundur Einar Daðason um hvalárvirkjun og atvinnuupbbygingu á Vestfjörðum:
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T163203.html
https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T163737.html
Stefnuræða Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar: https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150908T194145.html
Eygló Harðardóttir í stefnuumræðunni: https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150908T210011.html
Ásmundur Einar Daðason í stefnuumræðunni: https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150908T213835.html
Um fundarstjórn forseta
Vigdís Hauksdóttir:  https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T103934.html
Ásmundur Einar Daðason: https://www.althingi.is/altext/raeda/145/rad20150911T104209.html
 

Categories
Fréttir

Elsa Lára: Um skilyrta fjárhagsaðstoð og þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft

Deila grein

16/09/2015

Elsa Lára: Um skilyrta fjárhagsaðstoð og þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft

Elsa-Lara-mynd01-vefur„Hæstv. forseti. Á síðasta þingi lagði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fram frumvarp þess efnis að skilyrða mætti fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Frumvarpið verður lagt aftur fram á þessu þingi. Samkvæmt frumvarpinu nær skilyrðingin eingöngu til þeirra sem eru vinnufærir. Hún er byggð upp á því að einstaklingar fái hvata til sjálfshjálpar og sjálfsbjargar. Ef einstaklingur er metinn vinnufær, þá fer hann í gegnum ákveðið ferli sem byggir á einstaklingsmiðaðri nálgun. Í ferlinu fær hann handleiðslu sérfræðinga og sérfræðinga til vinnu í samráði við viðkomandi einstakling að áætlun sem hefur það markmið að hjálpa viðkomandi að stíga sín fyrstu skref annaðhvort á vinnumarkaði eða í öðrum úrræðum. Sumir þessara aðila hafa aldrei farið út á vinnumarkað, aðrir ekki til fjölda ára. Um er að ræða einstaklingsmiðað ferli sem varðar skilyrðinguna. Frumvarpið tekur ekki til þeirra sem eru metnir óvinnufærir og þeir fara heldur ekki í gegnum neinar skilyrðingar heldur er verið að hjálpa þeim sem hafa vinnugetu til að verða virkir í samfélaginu á ný.
Það er ekki ofsögum sagt að málið sé töluvert heitt og skiptar skoðanir eru um það milli flokka og innan flokka en það sjáum við m.a. á fréttaflutningi undanfarinna daga.
Mig langar í lokin að nefna ákveðið dæmi, eitt dæmi um skilyrta fjárhagsaðstoð og þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft. Ég hitti afar jákvæða og glaða stúlku á vegi mínum. Hún sagði mér að hún væri loksins komin í vinnu. Hún var afar ánægð með lífið og tilveruna. Loksins væri hún komin í vinnu og farin að eiga félagsleg samskipti. Í of langan tíma var hún heima. Hún fór varla út fyrir hússins dyr, hún var full af kvíða. Hún fór í gegnum þetta ferli sem skilyrt fjárhagsaðstoð er, fékk handleiðslu sérfræðinga og einstaklingsmiðaða nálgun í því hvernig væri best fyrir hana að komast út á vinnumarkað eða í önnur úrræði á ný. Hún var afar ánægð. Í þessu tilviki hafði sveitarfélagið búið til störf fyrir þá einstaklinga sem fóru í gegnum ferlið hjá þeim. Það eru margir einstaklingar í því sveitarfélagi (Forseti hringir.) sem þessi dama býr í sem hafa nýtt sér þessi úrræði og eru glaðir með lífið og tilveruna á ný.“
Elsa Lára Arnardóttirí störfum þingsins 15. september 2015.

Categories
Fréttir

Þorsteinn: „Dagur lýðræðis er 365 sinnum á ári á Íslandi“

Deila grein

16/09/2015

Þorsteinn: „Dagur lýðræðis er 365 sinnum á ári á Íslandi“

Þorsteinn-sæmundsson„Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska öllum landsmönnum til hamingju með að dagur lýðræðis er 365 sinnum á ári á Íslandi. En ég hef nokkrar áhyggjur af nýorðnum og boðuðum stýrivaxtahækkunum Seðlabankans. Peningamálastefna bankans er í sjálfu sér orðin sérstakt vandamál í efnahagsmálum á Íslandi. Vaxtahækkanir nú nýlega og fyrr hafa virkað og virka verðbólguhvetjandi og íþyngjandi fyrir fólk og fyrirtæki. Þessar ákvarðanir festa í sessi það vaxtaokur sem viðskiptabankarnir beita landsmenn.
Seðlabankanum er vissulega vandi á höndum þar sem þenslumerki sjást og vissulega voru nýliðnir kjarasamningar og þeir sem eru nú í burðarliðnum, vonandi, ansi brattir. Hugsanlega er það okkar alþingismanna að skera úr um hvort áherslan sem er á verðbólgumarkmið nú sé úrelt, hvort hún dugi, hvort það þurfi að vopna Seðlabankann betur til að hann geti betur haft áhrif til góðs á peningamálastefnu hér á landi. Ég hef að vísu oftsinnis bent á að mér virðist Seðlabankinn ekki beita bindiskyldu til viðskiptabanka eins og mér fyndist að hann gæti gert. En það er einn fylgifiskur stýrivaxtabreytinganna undanfarið vekur mér ugg, þ.e. að Seðlabanki Íslands er núna að bjóða til vaxtamunarveislu og sjást mjög skýr dæmi þess utan úr heimi að menn eru farnir að fjárfesta hér í krónubréfum sem aldrei fyrr. Það hlýtur að hringja einhverjum bjöllum vegna þess að það var einmitt undanfari þess hruns sem varð 2007. Hann birtist í vaxtamunaviðskiptum sem urðu hér óbærileg og við gátum ekki rönd við reist.“
Þorsteinn Sæmundssoní störfum þingsins 15. september 2015.