Category: Greinar

Categories
Fréttir Greinar

Tækifæri Íslands

Deila grein

07/02/2026

Tækifæri Íslands

Maður þarf stundum að minna sig á hversu lánsöm við erum. Þrátt fyrir áskoranir lifum við í samfélagi sem er stöðugt, öruggt og byggir á traustu menntakerfi, virkri lýðræðishefð og sterkum innviðum. Þetta er ekki sjálfgefið og ekki niðurstaða tilviljana, heldur afrakstur ákvarðana sem teknar hafa verið með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Vissulega má víða finna bresti, en það breytir ekki heildarmyndinni. Við tökumst á við áskoranir. Alltaf.

Það er eðlilegt að umræða dagsins einkennist af áhyggjum og óvissu. En það er grundvallaratriði að við sjáum tækifærin sem blasa við og veljum bjartsýni sem leiðarstef. Bjartsýni felst ekki í því að gera lítið úr vandamálum eða líta fram hjá staðreyndum, heldur í því að trúa að hægt sé að bregðast við áskorunum af skynsemi. Ef við missum trúna á eigin getu dregur úr möguleikum okkar til að bregðast við.

Í umræðu um framtíðina er gagnlegt að horfa til rannsókna og gagna fremur en yfirlýsinga og fyrirsagna á samfélagsmiðlum. Hannah Ritchie, skoskur gagnasérfræðingur við Háskólann í Oxford, hefur bent á að þótt áskoranir séu raunverulegar hafi víða náðst verulegur og mælanlegur árangur í að gera heiminn að betri stað en áður. Að hennar mati skiptir mestu máli að halda áfram að mæla, læra og laga stefnu stjórnvalda. Slík nálgun er ekki einhvers konar barnsleg bjartsýni, heldur meðvituð ákvörðun um að takast á við áskoranir af ábyrgð.

Gervigreind er þegar farin að hafa áhrif á daglegt líf, vinnumarkað og opinbera þjónustu. Við hugsum öll um hvernig gervigreindin breytir heiminum á næstu árum. Staðreyndin er að á næstu árum mun hún breyta því hvernig við vinnum, lærum, hvernig við eigum í samskiptum og hvernig fyrirtæki veita þjónustu. Fyrir Ísland er þetta bæði áskorun og tækifæri. Aukin framleiðni, skilvirkari stjórnsýsla og ný störf sem ekki ráðast af staðsetningu geta styrkt hagkerfið og aukið lífsgæði. Framsókn er öflugt landsbyggðarafl og gervigreindin getur orðið nýr slagkraftur fyrir landið allt. Smæð Íslands er kostur ef rétt er á málum haldið. Við höfum möguleika á að innleiða nýjar lausnir hratt, samræma kerfi og nýta tæknina á einstakan hátt til að bæta þjónustu. Þetta á ekki síst við um landsbyggðina, þar sem fjarvinna og stafrænir innviðir geta með áhrifaríkum hætti stutt við fjölbreyttara atvinnulíf og sterkari byggðir.

Bjartsýni felst ekki í því að afneita áskorunum, heldur í því að hafa vilja til að takast á við þær. Ef við nýtum gervigreind af ábyrgð, byggjum á þekkingu og tökum ákvarðanir með heildarhagsmuni í huga getum við styrkt samfélagið til lengri tíma. Stærsta verkefnið er að undirbúa Ísland undir þær miklu breytingar sem eru handan hornsins í mun tæknivæddari heimi en áður hefur þekkst.

Lilja Dögg Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 7. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Hvert stefnum við?

Deila grein

07/02/2026

Hvert stefnum við?

Efnahagsmyndin á Íslandi er nú tvískipt á óheppilegan hátt. Annars vegar eru sífellt skýrari merki um að dregið hafi úr umsvifum í hagkerfinu og að slaki sé að myndast í þjóðarbúinu. Hins vegar er verðbólga enn þrálát, verðbólguvæntingar haldast langt yfir markmiði Seðlabankans og óvissa er um hvenær vaxtalækkunarferlið kemst aftur á fullt skrið. Í slíkri stöðu skiptir öllu að hagstjórn sé samstillt og raunsæ og að markmið í fjármálum hins opinbera auki ekki frekar þrýsting á verðbólgu.

Hver er hættan?

Nýleg vaxtaákvörðun Seðlabankans undirstrikar að undirliggjandi verðbólguþrýstingur er áfram mikill, þótt hægt hafi á efnahagsumsvifum og merki séu um kólnun á vinnumarkaði. Þetta er lykilatriði. Þegar dregur úr umsvifum en verðbólga lækkar ekki með skýrum hætti verður svigrúm til vaxtalækkana minna og hættan meiri á að vextir haldist háir lengur en þjóðarbúið þolir. Þá eykst einnig hættan á að fyrirtæki fresti fjárfestingum enn frekar og að heimili dragist lengur í skuldabyrði sem þau ráða illa við.

Kólnunarmerki á fasteignamarkaði

Á fasteignamarkaði eru kólnunarmerki orðin áberandi. Árshækkun íbúðaverðs hefur dregist saman, framboð hefur aukist og birgðatími lengst. Þetta birtist sérstaklega þegar kemur að nýjum íbúðum og þeim dýrari. Á sama tíma hefur dregið úr söluhraða og staða kaupenda styrkst miðað við síðustu misseri. Þótt þróun húsnæðisverðs geti verið ólík milli svæða og íbúðaflokka, og þótt eðlilegt sé að fasteignaverð taki breytingum, er heildarmyndin sú að markaðurinn virðist vera að færa sig yfir í varfærið jafnvægi og jafnvel kólnun.

Kólnunarmerki á vinnumarkaði

Á vinnumarkaði má sjá sambærilegt mynstur. Störfum hefur fjölgað mun hægar en áður og horfur benda til þess að atvinnuleysi geti orðið hærra að meðaltali en undanfarin ár, eða um 5%. Slík þróun er eðlileg þegar hagkerfi aðlagast hærra vaxtastigi, minni eftirspurn og samdrætti í fjárfestingum. En hún kallar jafnframt á ríka ábyrgð, bæði með tilliti til kjarasamninga og í opinberri fjármálastefnu.

Opinber gjaldtaka og verðbólguskot

Skyndilegar breytingar á gjaldtöku, t.d. á dýrar vörur eins og bifreiðar (vörugjöld), hafa haft veruleg áhrif á þróun verðbólgu og væntingar til skamms tíma. Þá er rétt að hafa í huga að breytingar eins og þær sem urðu á vörugjöldum um áramót breyta hegðun á markaði, til dæmis varðandi tímasetningu kaupa, eftirspurn eftir tilteknum bifreiðategundum eða tilfærslu viðskipta milli mánaða. Slíkt hefur áhrif á tekjuþróun ríkisins.

Það er þó jafnframt mikilvægt að halda heildarsamhenginu til haga. Aukin verðbólga er ekki aðeins tilkomin vegna eins þáttar, s.s. hækkunar vörugjalda. Hún endurspeglar einnig breiðari þrýsting í hagkerfinu, meðal annars í einkaneyslu, innlendum/erlendum kostnaði og væntingum, en hún verður ekki varanlega lækkuð nema hagstjórnin sé samstillt. Hér bera Alþingi, stjórnvöld og allir hagaðilar ríka ábyrgð.

Fjármálaáætlun 2027 til 2031 skiptir sköpum

Í þessu samhengi verður fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar sem lögð verður fram í mars einn mikilvægasti þáttur hagstjórnar næstu ára. Hún mun ekki aðeins setja ramma um útgjöld og tekjur hins opinbera næstu ár, heldur móta trúverðugleika ríkisins gagnvart markaðsaðilum, heimilum og fyrirtækjum.

Rétt er að hafa í huga að ríkisstjórnin stefnir á að ná hallalausum fjárlögum árið 2027. Það verður vandasamt verkefni og það krefst aga og vandvirkni. Umfram allt þarf ríkisstjórnin að meta hvernig staðið verði að áframhaldandi uppbyggingu innviða á sama tíma og blikur eru á lofti um tekjur ríkisins næstu misseri.

Varfærni, forgangsröðun og markviss hagstjórn

Raunsæ fjármálaáætlun þarf að fela í sér þrjá meginþætti. Í fyrsta lagi þarf hún að byggja á varfærnum þjóðhagsforsendum og sviðsmyndum í ljósi stöðu efnahagsmála. Hugsanlegt er að verðbólga hjaðni enn hægar en vonir standa til, að kólnun á húsnæðismarkaði dýpki, að hagvöxtur verði óverulegur á árinu og atvinnuleysi reynist viðvarandi meira en spár gera ráð fyrir.

Í öðru lagi þarf hún að forgangsraða útgjöldum markvissar en áður, á grunni skýrari markmiða um lykilárangur innan einstakra málefnasviða, með tímasettum
aðgerðum, þar á meðal hagræðingaraðgerðum. Vitanlega er umfjöllun í fjármálaáætlun að nokkru leyti almenn. Hún nær þó ekki tilgangi sínum ef hún er svo almenn að hvorki stjórnvöld né Alþingi geti nýtt hana sem raunhæft verkfæri til eftirlits með forgangsröðun og árangri. Það var aldrei tilgangur laga um opinber fjármál.

Í þriðja lagi þarf áætlunin að sýna skýrt hvernig stjórnvöld hyggjast styðja við atvinnusköpun og fjárfestingu atvinnuveganna með samstilltri hagstjórn, skynsamlegri skattastefnu og hvötum sem ýta undir framleiðni, nýsköpun og þar með verðmætasköpun.

Þórarinn Ingi Pétursson, þingmaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 7. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

„Er ekki bara best að hætta þessu fisk­eldi?”

Deila grein

07/02/2026

„Er ekki bara best að hætta þessu fisk­eldi?”

„Er ekki bara best að hætta þessu fiskeldi?“ spurði gamall vinur mig á förnum vegi.

Spurningin er skiljanleg. Áhrif starfseminnar hafa verið umdeild og stjórnmálamenn hafa verið tregir til að setja henni skýra umgjörð, þrátt fyrir umtalsverða verðmætasköpun og jákvæð byggðaáhrif.

Löggjöf þarf að vera í takt við metnað fólks

Ég hef upplifað jákvæð byggðaáhrif í beinni. Á ferðum mínum vestur hitti ég fjölskylduföður sem flutti aftur heim á Bíldudal þegar starfsemin hófst. Umsvif í þjónustu jukust og hagur margra sem höfðu setið fastir í verðlausum húsum vænkaðist. Fyrirtæki spruttu upp til að þjónusta greinina og sköpuðu enn fleiri störf. Líf færðist í sofandi bæi sem tóku að blómstra.

Á Ísafirði hitti ég ungan stjórnanda fiskeldisfyrirtækis sem augljóslega ann samfélagi sínu af heilum hug og geislaði af metnaði þegar hann sýndi mér nýjungar í tækni og innleiðingu sem miða að því að efla heilbrigði fiska í kvíum.

Þegar ég var orkumálastjóri kynntist ég öðrum frumkvöðli, frá Bolungarvík, sem leiddi orkuskipti í fóðurprömmum laxeldis með hvötum sem stjórnvöld sköpuðu og dró þar með úr mengun. Allt er þetta framúrskarandi fólk sem vill samfélagi sínu og þjóð það besta.

Metnaðurinn er því til staðar í samfélögunum. Umsvif, nýsköpun og ábyrgðartilfinning fólksins eru augljós. Aftur á móti er fyrirhuguð lagaumgjörð um fiskeldi enn of metnaðarlaus ef horft er til heildarhagsmuna landsins. Hún skapar ekki nægjanlega djarfa hvata til að ýta greininni á hærra plan. Við eigum að gera þá kröfu að Ísland sé framúrskarandi á þessu sviði. Það er eina rétta leiðin.

Hverjir tapa á metnaðarlausri löggjöf?

Þrátt fyrir miklar tekjur fyrir þjóðarbúið og byggðir landsins eru margir sem verða undir ef við innleiðum of metnaðarlausa löggjöf.

● Bændur um allt land eiga mikið undir hlunnindum af ám og hafa byggt upp mikilvæga tekjustofna af laxveiði. Þar er villti laxinn aðdráttarafl fyrir vel borgandi ferðamenn sem skilja eftir sig ríflegan ágóða í gegnum fjölbreytta hágæðaþjónustu án massatúrisma. Stangveiði er jafnframt hluti af menningu landsins sem birtist best í samverustundum íslenskra fjölskyldna og vinahópa við árbakka yfir sumartímann um allt land. Okkur þykir vænt um árnar okkar og viljum tryggja þessi gæði fyrir börn okkar og barnabörn. Gerum ekki lítið úr þessu vægi. Við vitum í hjarta okkar að þessi lífsgæði eru hluti af því sem við elskum við Ísland, jafnvel þótt fjárhagslegur ábati sé ólíkur.

● Byggðarlög og fyrirtæki með sjókvíaeldi tapa einnig þegar greinin þarf stöðugt að lifa við óöryggi um framtíð sína þrátt fyrir himinháar fjárfestingar, vegna pólitískra átaka og deilna. Slíkt ástand er hvorki farsælt né friðsælt. Vestfirðir einir og sér eru dæmi um landshluta þar sem aðstæður eru krefjandi: veður er óblítt, vegir hlykkjóttir og raforkukerfi veikburða. Samt er dugur fólks allsráðandi, eins og sókn fjórðungsins ber með sér. Þess vegna þarf að leiða deilur um fiskeldi til lykta með metnaðarfullri löggjöf sem miðar að sátt, ekki með því að ýfa þær upp.

● Við Íslendingar allir töpum einnig þegar langvarandi skaði á náttúru felur í sér kostnað sem ekki er tekinn með í Excel-skjöl um hagkvæmni. Það á við mengun og álag á vistkerfi. Ísland er meðal fárra landa í Evrópu sem enn búa yfir sjálfbærum villtum laxastofnum. Talið er að aðeins um 50.000 laxar séu eftir. Á sama tíma búa um þrjátíu milljónir norskra eldislaxa í sjókvíum. Við berum sameiginlega ábyrgð á því að ákvarðanir okkar í dag ógni ekki íslenskum laxastofnum til framtíðar. Við þekkjum öll sögu geirfuglsins. Slíka skömm viljum við ekki endurupplifa, jafnvel þótt skammtímaábati geti verið mikill. Við eigum að vera mannlegri og framsýnni fyrir komandi kynslóðir.

Nýsköpunin

Til að svo megi vera er áhersla á bestu mögulegu tækni í sjókvíaeldi lykilatriði, samhliða öflugu eftirliti, vöktun og skýrari viðurlögum. Í núverandi frumvarpsdrögum er jákvætt að sjá að starfandi fyrirtæki sem vilja framleiða meira magn en leyfi þeirra heimila hafa hvata til að ráðast í mikilvæga nýsköpun, svo sem að nýta geldan fisk eða færa sig yfir í lokaðar sjókvíar.

Hins vegar eru hvatarnir til að ýta núverandi leyfðri starfsemi, sem er langstærstur hluti greinarinnar, eða um 90 prósent af framleiðsluheimild Íslands samkvæmt núverandi áhættumati, yfir í nýrri og öruggari búnað allt of rýrir. Raunar eru þeir svo veikir að þeir virðast styðja stöðnun fremur en umbætur í grein sem getur tvöfaldast innan núverandi leyfa, með aukinni áhættu í för með sér. Góð löggjöf á að gera það hagkvæmt fyrir fyrirtæki að fjárfesta í besta mögulega búnaði hverju sinni, innan gildistíma leyfa, bæði með sterkan hvata í gjaldtöku til hins opinbera og með skýrum kostnaði þegar farið er út fyrir mörkin. Vissulega er öll ný tækni ekki samkeppnishæf í dag en á 16 ára starfsleyfistíma mun margt breytast og löggjöfin þarf að vera hönnuð þannig að hún breytist með, því löggjöf sem festir stöðnun í sessi er ekki hlutlaus heldur áhættusöm.

Ábati til þjóðar

Ábati af nýtingu náttúruauðlinda er ekki aukaatriði í umræðu um fiskeldi heldur forsenda sáttar. Ábati birtist vissulega í gjaldeyristekjum og jákvæðum byggðaáhrifum en auðlindagjöld skipta þar einnig sköpum. Án skýrrar og trúverðugrar gjaldtöku er ekki raunhæft að ætlast til þess að samfélagið sætti sig við þá áhættu sem starfsemin felur í sér.

Í frumvarpsdrögunum er hins vegar allt of óljóst hvernig gjaldtöku á að háttað og hvernig komið verði í veg fyrir að móðurfélög eða aðrir hlutar virðiskeðjunnar lágmarki þann ábata sem fellur til innanlands, líkt og reynslan í Noregi sýnir að geti gerst. Slík óvissa grefur undan trausti og eykur ágreining. Ríkisstjórnin þarf því að geta lagt fram skýra, gagnsæja og sannfærandi útreikninga um það hverju er áætlað að greinin skili til samfélagsins í heild.

Samhliða þessu ætti Ísland að stofna auðlindasjóð eða þjóðarsjóð að fyrirmynd Norðmanna. Í slíkan sjóð rynni hluti gjalda frá fiskeldi og öðrum auðlindagreinum, svo sem orku, og yrði hann nýttur til fjölbreyttrar fjárfestingar og sem varasjóður til framtíðar. Slíkur sjóður er ekki aðeins efnahagslegt tæki, heldur leið til að tryggja að arður af nýtingu sameiginlegra gæða renni til þjóðarinnar allrar, einnig til þeirra kynslóða sem taka ekki þátt í ákvarðanatökunni í dag.

Erlent eignarhald fiskeldisfyrirtækja

Í frumvarpið vantar skýra framtíðarsýn um eignarhald fyrirtækjanna í greininni. Í dag starfa þar stór erlend félög og erlend fjárfesting var eðlilega nauðsynleg til að koma af stað stórum og fjárfrekum verkefnum. Nú þegar greinin er orðin þroskaðri ættu hins vegar sömu skilyrði að gilda um sjókvíaeldi og um önnur sjávarútvegsfyrirtæki, að meirihluti eignarhalds sé í íslenskri eigu.

Stýring og eignarhald náttúruauðlinda er ekki aðeins efnahagslegt álitaefni heldur einnig þjóðaröryggismál í heimi þar sem samkeppni um auðlindir eykst hvert sem litið er. Skýr stefna um eignarhald er því forsenda þess að tryggja bæði langtímahagsmuni samfélagsins og trausta umgjörð um greinina.

Án skýrrar stefnu um eignarhald er raunveruleg hætta á að stjórn, arður og ábyrgð við nýtingu íslenskra náttúruauðlinda færist smám saman úr landi. Það er ekki farsæl leið að fela slíka ábyrgð aðilum sem hafa hvorki samfélagslegar rætur né langtímahagsmuni hér á landi.

Gætum auðlinda okkar

Í samhengi eignarhalds auðlinda er einnig þörf á að staldra við laxahlutann sem skilgreindur er í frumvarpinu á svipaðan hátt og aflahlutdeild sem má framselja og veðsetja. Hér virðist um varhugaverða óvissuferð að ræða. Óvissuferð sem hófst þegar leyfum var úthlutað kostnaðarlaust í upphafi, sem stuðningur við nýja atvinnugrein, en nú er tekin ákvörðun um að festa í sessi.

Jákvætt er að laxahlutinn er bundinn við landsvæði og mun því styðja atvinnuuppbyggingu innan þeirra. Hins vegar er erfitt að sjá annað en að laxahlutanum sé ráðstafað í reynd ótímabundið svo lengi sem fyrirtæki halda rekstrarleyfum sínum. Um endurnýjun leyfa hefur ráðherra víðtækt vald samkvæmt frumvarpinu í gegnum reglugerð. Hugsunin um að styðja við langtímanýtingu er þó að sumu leyti jákvæð, þar sem hún dregur úr hvötum til áherslu fyrirtækja á skammtímahagnað á kostnað ábyrgðar, fjárfestingar og gæðastarfs. Það breytir þó ekki því að útfærslan þarfnast frekari rýni.

Þetta samspil laxahlutar og rekstrarleyfa kallar einnig á dýpri umræðu í samhengi við eignarrétt. Athygli vekur að nálgunin á eignarrétt líkist þeirri sem sett var fram í lögum um stjórn fiskveiða árið 1990 sem hefur verið umdeild allt síðan. Vissulega þarf umgjörð atvinnugreina að vera stöðug og leyfi til nýtingar nægilega trygg til að laða að fjárfestingar í alþjóðlegri samkeppni og byggja upp innviði og störf. Samhliða því verðum við þó að fara varlega í ráðstöfun takmarkaðra íslenskra gæða.

Úthlutun laxahluta virðist jafnframt fela í sér mismunun milli fyrirtækja. Þau fyrirtæki sem þegar starfa í greininni fá úthlutaðan laxahlut kostnaðarlaust, líkt og fyrri leyfi voru veitt án útboðs. Aðrir sem vilja hefja starfsemi þurfa hins vegar að kaupa aðgang í gegnum uppboð. Fyrirkomulagið virðist því ekki einungis fela í sér langtímaráðstöfun verðmæta án nægjanlegra skýrra hvata til nýsköpunar, heldur einnig skapa aðgangshindranir sem draga úr samkeppni.

Að lokum

Spurningin „er ekki bara best að hætta þessu fiskeldi?“ er skiljanleg í ljósi deilna og óvissu. En spurningin er hvort við ætlum að sætta okkur við of metnaðarlausa umgjörð sem hvorki verndar náttúruna né skapar sátt, eða hvort við treystum okkur til að gera betur.

Fiskeldi er hér til að vera. Áskorunin er að tryggja að það þróist með ábyrgð, metnað og langtímahagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Þar verðum við að vanda okkur, fyrir byggðirnar, fyrir náttúruna og fyrir komandi kynslóðir.

Halla Hrund Logadóttir, er þingmaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst á visir.is 7. febrúar 2026.

Categories
Greinar

Forðist eftir­líkingar

Deila grein

07/02/2026

Forðist eftir­líkingar

Borgarfulltrúi meirihlutans í Reykjavík velti nýverið upp spurningunni hvort við viljum frekar að Reykjavík líkist evrópskum mannlífsborgum eða bandarískum bílaborgum. Ég spyr á móti: Viljum við að Reykjavík verði eftirlíking af annarri borg eða viljum við að hún sé hún sjálf?

Hluti af röksemdafærslu borgarfulltrúans fyrir því að líkja í auknum mæli eftir öðrum borgum var að Reykjavík er í samkeppni við borgir nágrannalandanna um fólk, hugvit og fjárfestingar. Sem er rétt, frjálst flæði fjármagns og fólks milli Norðurlanda og ríkja EES þýðir að ef einhver hrífst meira af lífinu í Köben en hér heima þá getur hann söðlað um og flust þangað án of íþyngjandi hamla.

Í markaðssetningu er gjarnan farin ein þriggja leiða til að skilja sig frá samkeppninni: að vera betri, ódýrari eða öðruvísi.

Getum við keppt við Kaupmannahöfn á þeim forsendum að við öpum upp þeirra hætti en gerum það betur? Íbúar Kaupmannahafnar eru um 668 þúsund talsins og þeir búa á 91 km2 á meðan íbúar Reykjavíkur eru um 139 þúsund á 273 km2. Þessi mjög svo þétta byggð veldur því að styttra er í þjónustu, almenningssamgöngur ganga vel fyrir sig og danskt láglendi og góðviðri hvetur til líflegrar hjólamenningar.

Frábært fyrir þau sem hallast að þeim lífstíl sem þetta umhverfi býður upp á. En mig grunar að sjarminn sé aðeins minni á reiðhjóli yfir umtalsvert lengri vegalengdir um holt og hæðir Reykjavíkur með rigningu, sem á einhvern óútskýranlegan máta fellur lárétt, í andlitinu. Ég leyfi mér að segja það ólíklegt að við föngum anda Köben betur en heimamenn.

Við getum svo sem reynt að vera ódýr eftirherma af Kaupmannahöfn en það er fjarlægur draumur eins og sakir standa. Við búum fjarri meginlandinu með þeim afleiðingum að matvöruverð hér er 48% yfir meðaltali Evrópusambandsins en 20% yfir sama marki í Danmörku. Þá er verðbólgan hærri hér sem stendur, 5,2% samanborið við 2,1%.

Augljósasta leiðin í þessari samkeppni er að vera öðruvísi. Reykjavík er ekki í þeirri stöðu að þurfa að verða annað hvort „evrópsk“ eða „bandarísk“. Hún getur bara verið hún sjálf. Við getum veitt fólki fjölbreytta valkosti um hvernig það kýs að búa og ferðast um. Hverfi sem bjóða þéttari byggð og forgangsraða fótgangandi og hjólandi umferð sem og hverfi með meira rými, stærri garða og stað til þess að leggja fjölskyldubílnum.

Það er ekki hlutverk kjörinna fulltrúa að steypa borgarbúum í þröngt mót og takmarka valkosti þeirra heldur að finna leiðir til þess að mæta þörfum þeirra á sem skilvirkastan og hagkvæmastan hátt.

Berglind Sunna Bragadóttir, gefur kost á sér í 3. sæti á lista Framsóknar í Reykjavík.

Greinin birtist fyrst á visir.is 6. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Þetta snýst um Hafnar­fjörð

Deila grein

06/02/2026

Þetta snýst um Hafnar­fjörð

Niðurstöður árlegrar þjónustukönnunar Gallup eru skýr skilaboð frá Hafnfirðingum um að hér sé gott að búa. 91% Hafnfirðinga eru ánægðir með Hafnarfjörð sem stað til að búa á.

Hafnarfjörður er fyrir ofan meðaltal í öllum mældum þáttum og flestir þættir hækka á milli ára, einn þáttur sem stendur í stað. Þetta er góð vísbending um að sú vinna sem hefur verið unnin í bæjarfélaginu er að skila sér í raunverulegri upplifun íbúa.

Svona niðurstöður koma ekki af sjálfu sér. Þær verða til þegar þjónustan virkar, þegar innviðir halda, þegar samskipti eru skýr og þegar fólk finnur að á það er hlustað og brugðist við.

Menning í fremstu röð

Einn skýrasti styrkleiki Hafnarfjarðar í niðurstöðunum eru ánægja með menningarmálin. Hafnarfjörður trónir þar á toppnum þegar spurt er um hvernig bæjarfélagið sinnir menningarmálum. Þetta skiptir miklu máli, því menning er ekki bara viðburðir. Menningin er hluti af daglegu lífi, hún eflir samveru, styrkir bæjarbraginn og gerir bæinn lifandi. Hún skapar líka sjálfsmynd, stolt og tengsl, bæði innan bæjarins og út á við.

Þessi árangur byggir á samspili margra. Það er mikill metnaður í skipulagi og dagskrá, það er öflugt starf stofnana, frjótt félagslíf og almennt mikill kraftur í Hafnfirðingum.

Íþróttir, skólastarf og þjónusta sem skiptir máli

Niðurstöðurnar sýna líka sterka stöðu í íþróttum og tómstundum. 86% eru ánægð eða mjög ánægð með aðstöðu til íþróttaiðkunar. Góð íþróttaaðstaða er bein fjárfesting í lýðheilsu, vellíðan og félagslegri þátttöku. Hún skapar tækifæri fyrir börn og ungmenni, styður við fullorðna og eldri íbúa og styrkir samfélagið allt með virkni og samveru.

Í fræðslumálum eru einnig jákvæð teikn. Ánægja með þjónustu grunnskóla eykst á milli ára. Skólamál snerta nánast hvert heimili með beinum hætti og þessi niðurstaða endurspeglar bæði faglegt starf á vettvangi og þá vinnu sem unnin er í kringum skólana með áherslu á gæði, stuðning og stöðugar umbætur.

Könnunin gefur jafnframt innsýn í aðra þætti sem skipta íbúa miklu máli. Þar má nefna þjónustu við eldri fólk og fatlað fólk, skipulagsmál og daglega þjónustu eins og sorphirðu. Þetta eru málaflokkar sem fólk finnur fyrir í hversdagslífinu og niðurstöðurnar sýna að Hafnarfjörður er að skila traustri þjónustu á breiðum grunni.

Rýnum niðurstöðurnar og gerum enn betur

Sterkar niðurstöður eru alltaf gleðiefni. Þær segja okkur hvað virkar vel, en þær segja líka að við eigum að nýta tækifærið til að gera enn betur. Næsta skref er að rýna niðurstöðurnar af festu og greina hvað skýrir hækkunina í flestum þáttum, læra af því sem er að ganga best og setja markvissar aðgerðir þar sem við sjáum sóknarfæri.

Sumt er hægt að bæta fljótt með skýrari upplýsingagjöf, betri ferlum eða einfaldari aðgengi. Annað krefst lengri tíma, fjárfestinga og samvinnu. En lykillinn er sá sami en það er að vinna með gögnin af yfirvegun, hlusta áfram á íbúa og halda fókus á því sem skiptir mestu í daglegu lífi fólks.

Þetta snýst um Hafnarfjörð. Um það að skapa bæ sem fólk treystir, nýtur og er stolt af. Það er bæði hrós og hvatning þegar Hafnfirðingar segja okkur með þessum hætti að þeir séu ánægðir. Hvatning til að halda áfram, standa vörð um það sem við gerum vel og efla það sem þarf að bæta.

Valdimar Víðisson, bæjarstjóri Hafnarfjarðar.

Greinin birtist fyrst á visir.is 6. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Óvissa í fjármögnun göngustíga

Deila grein

05/02/2026

Óvissa í fjármögnun göngustíga

Í grein oddvita Samfylkingarinnar og formans bæjarráðs í Suðurnesjabæ Sigursveins Bjarna Jónssonar  sem birtist hér í Víkurfréttum er greint frá því að í vor hefjist tímamótaverkefni þegar lagðir verði göngu- og hjólreiðastígar frá Suðurnesjabæ til Reykjanesbæjar, frá Garði og Sandgerði. Sem yrði mikil samgöngubót fyrir sveitarfélagið. En það vakna upp spurningar þegar horft er til þeirra upplýsinga sem liggja fyrir varðandi fjármögnun verkefnisins.

Frá Vegagerðinni berast þau svör til okkar að reiknað er með að Vegagerðin greiði 50% af þessum hjólastígaframkvæmdum, en framkvæmdin er á ábyrgð sveitarfélagsins.

Samkvæmt tillögu að samgönguáætlun 2026–2030, sem nú er til umfjöllunar á Alþingi, eru engar fjármagnaðar framkvæmdir vegna hjólastíga milli Garðs, Sandgerðis og Reykjanesbæjar á árinu 2026. Það eina sem gert er ráð fyrir er 5 milljóna króna framlag til að standa undir helmingi hönnunarkostnaðar.

Vegagerðin hefur jafnframt staðfest í svörum til okkar:

  • hún hafi ekki fengið upplýsingar um heildarkostnað verkefnisins og geti því ekki komið því inn í áætlun ársins með svo stuttum fyrirvara,
  • framkvæmdin sé á ábyrgð sveitarfélagsins,
  • og að Vegagerðin hafi tekið frá 30 milljónir króna á ári á árunum 2027–2030, en telur að það fjármagn dugi skammt fyrir jafn umfangsmiklar framkvæmdir.

Í fjárhagsáætlun meirihlutans í Suðurnesjabæ fyrir árin 2026 til 2029 er einungis gert ráð fyrir 70 milljónum króna í göngustíga frá þéttbýli Garðs og 90 milljónum króna frá þéttbýli Sandgerðis á tímabilinu. Það liggur því fyrir að það fjármagn sem áætlað er í þessi verkefni dugar skammt í þessar miklu hjólastígaframkvæmdir.

Hér er því um að ræða ófullmótaða hugmynd, án tryggðrar fjármögnunar, en í tímasettri framkvæmdaráætlun meirihlutans eiga báðir stígar að vera tilbúnir mánaðarmótin júlí – Ágúst 2026 en ekki liggur fyrir raunhæft kostnaðarmat.

Það er sjálfsagt að styðja við uppbyggingu öruggra og vistvænna samgangna. En slíkt krefst hins vegar skýrrar og heiðarlegrar upplýsingagjafar. Íbúar Suðurnesjabæjar eiga rétt á að vita hvort verið sé að boða raunverulegar framkvæmdir eða hvort um sé að ræða hugmyndir og vonir sem eru kynntar sem staðreyndir.

Ef meirihluti Samfylkingar, Bæjarlista og Sjálfstæðisflokks telur þetta vera tímamótaverkefni hlýtur hann að leggja fram skýra og raunhæfa fjármögnunaráætlun. Þar sem slíkt liggur ekki fyrir eins og staðan er í dag, því er full ástæða til að stíga varlega til jarðar og gera íbúum grein fyrir stöðunni eins og hún er í raun.

Anton K. Guðmundsson – oddviti Framsóknarflokksins í Suðurnesjabæ.

Magnús Sigfús Magnússon – bæjarfulltrúi í Suðurnesjabæ.

Greinin britist fyrst á vf.is 5. febrúar 2026.

Categories
Greinar

Reykja­vík ársins 2030

Deila grein

03/02/2026

Reykja­vík ársins 2030

Við Reykvíkingar göngum að kjörkössunum þann 16. maí næstkomandi og veljum okkur þá fulltrúa sem munu leiða borgina okkar fram til ársins 2030. Því er stóra spurningin þessa dagana – hvernig viljum við að lífið í Reykjavík verði árið 2030?

Sívaxandi hópur stjórnmálafólks gengst nú við því að breytinga sé þörf, nokkuð sem borgarbúar hafa lengi bent á. Enda hefur reynsla síðustu ára sýnt að vandinn í Reykjavík er ekki skortur á hugmyndum, heldur skortur á forgangsröðun, eftirfylgni og samvinnu.

Borgarkerfið er orðið flókið, þungt í vöfum og of oft mótað af afmörkuðum áherslum og þröngri hugmyndafræði frekar en heildarhagsmunum og vilja íbúa. Afleiðingin er að jafnvel einföld verkefni festast í ferlum, nefndum og pólitískum skotgröfum.

Borgin ætti fyrst og fremst að beina kröftum sínum að því að sinna grunnhlutverki sínu vel. Það þýðir ekki að fyrirætlanir og stefna megi ekki vera metnaðarfull, heldur er það forsenda þess að stefnan verði að raunveruleika. Án trausts rekstrar, ábyrgra fjármála og skýrrar forgangsröðunar verður hvorki svigrúm til umbóta né nýsköpunar í þjónustu borgarinnar.

Ég tel að stærsta áskorunin næsta kjörtímabils verði að breyta vinnubrögðum í borgarstjórn. Að færa umræðuna frá hugmyndafræðilegum átökum yfir í lausnir sem þjóna breiðum hópi borgarbúa. Til þess þarf fólk sem er reiðubúið að vinna þvert á flokka, halda fókus þegar á móti blæs og fylgja málum eftir allt til enda.

Breytingar verða ekki gerðar með yfirlýsingum einum saman. Þær krefjast þrautseigju og festu, þess að við þorum að velja einfaldar, skynsamar lausnir fram yfir flókin kerfi sem litlu skila. Þar tel ég að Framsókn hafi skýra sérstöðu og þar vil ég leggja mitt af mörkum.

Berglind Sunna Bragadóttir, býður sig fram í 3. sæti á lista Framsóknar í Reykjavík.

Greinin birtist fyrst á visir.is 3. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Þegar mið­stýring er kölluð hag­ræðing

Deila grein

03/02/2026

Þegar mið­stýring er kölluð hag­ræðing

Ég ólst upp í 101 Reykjavík og þekki vel hvernig það er að hafa alla þjónustu innan seilingar. Fyrir rúmum tuttugu árum flutti ég hins vegar á Akranes og hef síðan þá verið stoltur íbúi landsbyggðarinnar. Það var meðvituð ákvörðun sem ég hef aldrei séð eftir. Ég valdi að búa í sterku samfélagi utan höfuðborgarsvæðisins, rétt eins og tugþúsundir annarra Íslendinga. Þess vegna snertir það mig djúpt þegar teknar eru ákvarðanir sem grafa undan þeirri búsetu.

Nýsamþykkt lög Alþingis um að fækka sýslumannsembættum úr níu í eitt eru skýrt dæmi um slíka ákvörðun. Hún er kynnt sem hagræðing og framfaraskref, en í raun er hér um að ræða hreina miðstýringu. Undir yfirskini skilvirkni er verið að færa störf, vald og þjónustu frá byggðum landsins og draga allt inn á höfuðborgarsvæðið. Þetta er gömul saga í nýjum búningi.

Sýslumannsembættin eru ekki bara stjórnsýslueiningar á blaði. Þau eru raunverulegir vinnustaðir og mikilvæg þjónusta við fólk í nærumhverfi þess. Þegar þau eru sameinuð í eina miðlæga stofnun er verið að slíta tengsl sem skipta máli, fækka störfum úti á landi og gera þjónustuna fjarlægari. Það er erfitt að sjá hvernig það á að skila „betri þjónustu við almenning“, nema almenningur sé skilgreindur eingöngu sem íbúar höfuðborgarsvæðisins.

Staðreyndin er einföld: ekki búa allir í Reykjavík, og það er vegna þess að fólk kýs að búa annars staðar. Fólk velur Akranes, Vestfirði, Norðurland, Austurland og Suðurland. Sú ákvörðun á að njóta virðingar. Í staðinn fáum við aftur og aftur skilaboð um að þjónusta og störf eigi helst heima á einu svæði landsins. Það er hroki gagnvart landsbyggðinni og þeim sem þar búa.

Ég er sérstaklega vonsvikin með þá þingmenn ríkisstjórnarinnar sem sjálfir koma af landsbyggðinni en kusu samt að styðja þetta frumvarp. Þeir vita nákvæmlega hvaða áhrif svona ákvarðanir hafa á sín heimahéruð, en kusu að fylgja flokkslínu fremur en hagsmunum fólksins sem kaus þá. Það eru mikil vonbrigði. Ég er jafnframt vonsvikin með þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ákváðu að sitja hjá. Þegar verið er að taka jafn afdrifaríka ákvörðun fyrir framtíð landsbyggðarinnar er ekki boðlegt að forðast ábyrgð.

Ríkisstjórnin talar oft um byggðastefnu og jafnvægi milli landshluta. En byggðastefna sem birtist eingöngu í ræðum en ekki í raunverulegum ákvörðunum er einskis virði. Raunveruleg byggðastefna felst í því að efla opinber störf úti á landi, dreifa valdi og tryggja að þjónusta ríkisins sé aðgengileg fólki hvar sem það býr. Þetta frumvarp gerir hið gagnstæða.

Ég tala um þetta bæði sem íbúi landsbyggðar og sem bæjarfulltrúi á Akranesi. Við sveitarfélög um allt land erum stöðugt hvött til að efla samfélög okkar, skapa störf og styrkja þjónustu. En á sama tíma dregur ríkisvaldið til sín verkefni og tækifæri. Sú þróun er ekki sjálfsögð og hún er ekki óumflýjanleg. Hún er pólitísk ákvörðun.

Landsbyggðin er ekki vandamál sem þarf að einfalda eða skera niður. Hún er undirstaða Íslands. Hún á skilið þingmenn sem standa með henni þegar á reynir, ekki fulltrúa sem láta miðstýringarhugsun ráða för. Með þessari ákvörðun var stigið skref í ranga átt, og það er skylda okkar að segja það skýrt.

Ísland á að vera land fyrir alla – ekki bara fyrir þá sem búa innan 101.

Liv Ása Skarstad, stoltur íbúi landsbyggðarinnar og bæjarfulltrúi á Akranesi.

Greinin birtist fyrst á visir.is 3. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Ríkið verður að axla ábyrgð í baráttunni við verðbólguna

Deila grein

01/02/2026

Ríkið verður að axla ábyrgð í baráttunni við verðbólguna

Verðbólgan mælist nú 5,2% og staðfestir að stefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist og leitt til enn frekari hækkana. Afleiðingarnar eru öllum ljósar því stýrivextir haldast of háir, greiðslubyrði heimila vex og rekstrarumhverfi fyrirtækja verður sífellt erfiðara. Í þessari stöðu dugir ekki að horfa einvörðungu til Seðlabankans. Ríkið sjálft verður að taka virkan þátt í því að draga úr verðbólguþrýstingi.

Markviss skattalækkun á matvæli til að slá á verðbólgu

Framsókn lagði á síðasta ári fram þingmál um tímabundna lækkun skatta á matvæli. Tillagan byggist á þeirri stefnu sem flokkurinn boðaði í aðdraganda síðustu alþingiskosninga: að beita markvissum aðgerðum til að lækka verð á nauðsynjavörum og verja kaupmátt heimilanna. Markmiðið er skýrt: að létta undir með fólki og vinna gegn verðbólgu með beinum hætti. Lægra verðlag á matvælum léttir byrðar heimilanna, dregur úr verðbólguþrýstingi og skapar skilyrði fyrir lægri vexti til lengri tíma, sem er eitt stærsta hagsmunamál bæði heimila og atvinnulífs.

Þessi nálgun er hvorki óvenjuleg né óraunhæf. Þvert á móti hafa fleiri Norðurlandaþjóðir fetað þessa slóð. Svíar hafa nýverið stigið í þessa átt og nú hafa Danir einnig gripið til aðgerða til að mæta hækkandi matvælakostnaði. Það setur umræðuna hér á landi í skýrara samhengi.

Ríkið ýtir undir verðbólgu með fjárlögum, gjaldskrám og sköttum

Það er mikilvægt að horfast í augu við að ríkið er sjálft hluti af vandanum. Hækkanir á krónutölum um 3,7 prósent í fjárlögum ríkisstjórnarinnar (þrátt fyrir 2,5 prósent verðbólgumarkmið Seðlabankans), auk útgjaldaaukningar upp á 143 milljarða króna, sem nemur um 9 prósentum, sýna skort á aðhaldi í ríkisfjármálum. Þegar þessu er bætt við hækkun gjaldskráa opinberra fyrirtækja og skattahækkanir hefur kostnaður aukist víða í hagkerfinu. Hér verður ekki horft fram hjá ábyrgð Samfylkingarinnar, sem fer með forystu í ríkisstjórninni. Sama mynstur blasir við í Reykjavíkurborg, þar sem flokkurinn leiðir meirihlutann og hefur staðið að umfangsmiklum gjaldskrárhækkunum sem auka álögur á heimili og fyrirtæki og ýta enn frekar undir verðbólguþrýsting.

Ef stjórnvöld vilja raunverulega vinna gegn verðbólgu þurfa þau að líta í eigin barm. Aðhald í opinberum rekstri, hófsemi í gjaldskrárhækkunum og markvissar skattalækkanir á nauðsynjavörur eins og matvæli eru raunhæf skref sem geta haft tafarlaus áhrif. Þetta snýst ekki um að kynda undir eftirspurn heldur að draga úr kostnaðarverðbólgu sem stjórnvöld hafa sjálf ýtt undir.

Þjóðarsátt og kerfisbreytingar eru nauðsynlegar til að lækka vexti

Baráttan við verðbólguna krefst samstillts átaks og skýrrar pólitískrar forystu. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur valið hefur einfaldlega ekki skilað tilætluðum árangri og planið hefur mistekist. Allt frá vormánuðum í fyrra höfum við í Framsókn ítrekað kallað eftir því að forsætisráðherra taki ábyrgð og beiti sér fyrir víðtæku samráði allra helstu hagsmunaaðila um sameiginlegar aðgerðir gegn verðbólgu. Aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög, Seðlabankinn og ríkisvaldið þurfa öll að sitja við sama borð ef ná á raunverulegum árangri.

Framsókn hefur lagt fram skýrar og raunhæfar tillögur: tímabundna lækkun virðisaukaskatts á matvæli, eins og fram hefur komið, og kerfisbreytingar á húsnæðismarkaði með auknu framboði af löngum óverðtryggðum fasteignalánum. Slíkar breytingar myndu draga úr vægi verðtryggingar í íslensku samfélagi, minnka sjálfvirkan verðbólguþrýsting og bæta stöðu heimilanna til lengri tíma. Því miður hefur forsætisráðherra ekki talið ástæðu til að leiða slíkt sameiginlegt átak eða skapa þá þjóðarsátt sem nauðsynleg er til að slá á verðbólguna og koma vöxtum niður með raunhæfum hætti.

Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Hagkerfið stopp?

Deila grein

01/02/2026

Hagkerfið stopp?

Íslandsbanki hefur lækkað hagvaxtarspá fyrir 2026 í 0,6%. Í reynd er hagkerfið því nær stopp. Á sama tíma er verðbólga 5,2% samkvæmt nýjustu mælingu Hagstofu Íslands. Þessi blanda, lítill vöxtur og þrálát verðbólga, veldur því að kaupmáttur rýrnar, fjárfesting minnkar og hætta á atvinnuleysi eykst.

Seðlabankinn telur nú að hagvöxtur fyrir 2025 sé um 0,9%, en það er langt undir fyrri væntingum. Ef mat Seðlabankans um landsframleiðslu árið 2025 gengur eftir þá er hagvöxtur um 1,5 prósentustigum lægri en forsendur fjárlaga gera ráð fyrir. Það getur þýtt um 15 milljarða kr. verri afkomu. Uppgjör ríkissjóðs skýrist ekki fyrr en í sumar, mögulega í byrjun júní, en sambandið er einfalt: meiri halli leiðir til meiri skulda, sem leiða til hærri fjármagnskostnaðar og minna svigrúms til þjónustu nema gripið sé til aðgerða.

Í þessu umhverfi gengur ekki að ríkisútgjöld aukist um 9% árið 2026. Slík útgjaldastefna viðheldur verðbólguþrýstingi og heldur vöxtum hærri en sjálfbært er fyrir þjóðarbúið. Vinda þarf ofan af útgjaldaaukningu hratt, með skýrri forgangsröðun, raunhæfu aðhaldi og umbótum sem lækka kerfisbundinn kostnað.

Brýnasta verkefnið núna er að vinna að stöðugleika í efnahagsstjórninni og ná tökum á verðbólguvæntingum. Til þess þarf að halda aftur af gjaldahækkunum hins opinbera og ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi. Allir hagaðilar verða að koma að þessu borði og vinna gegn þrálátri verðbólgu. Með 5,2% verðbólgu getur ríkið ekki aukið eftirspurn með útgjaldavexti án þess að ýta undir verðlag og vexti.

Ég fagna því að fjármálaráðherra hafi lýst því yfir að verið sé að undirbúa aðgerðir vegna verðbólgu en tíminn vinnur gegn okkur. Plan forsætisráðherra gengur ekki upp og því boðar fjármálaráðherra breytta stefnu. Réttast væri að leggja fram söguleg fjáraukalög hið fyrsta, sem hafa það að meginmarkmiði að vinna á verðbólguvæntingum. Þar þarf að endurmeta tekjuforsendur, forgangsraða útgjöldum og draga úr óþarfa óvissu. Leggja þarf fram raunhæfa áætlun en ekki plön sem ganga ekki upp. Tækifærin fyrir Ísland eru mikil en þau nýtast ekki sem skyldi ef hagstjórnin er í óvissu. Nauðsynlegt er að hefja nýja lífskjarasókn á Íslandi með skýra framtíðarsýn.

Lilja Dögg Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.