Category: Greinar

Categories
Fréttir Greinar

Óvissa í fjármögnun göngustíga

Deila grein

05/02/2026

Óvissa í fjármögnun göngustíga

Í grein oddvita Samfylkingarinnar og formans bæjarráðs í Suðurnesjabæ Sigursveins Bjarna Jónssonar  sem birtist hér í Víkurfréttum er greint frá því að í vor hefjist tímamótaverkefni þegar lagðir verði göngu- og hjólreiðastígar frá Suðurnesjabæ til Reykjanesbæjar, frá Garði og Sandgerði. Sem yrði mikil samgöngubót fyrir sveitarfélagið. En það vakna upp spurningar þegar horft er til þeirra upplýsinga sem liggja fyrir varðandi fjármögnun verkefnisins.

Frá Vegagerðinni berast þau svör til okkar að reiknað er með að Vegagerðin greiði 50% af þessum hjólastígaframkvæmdum, en framkvæmdin er á ábyrgð sveitarfélagsins.

Samkvæmt tillögu að samgönguáætlun 2026–2030, sem nú er til umfjöllunar á Alþingi, eru engar fjármagnaðar framkvæmdir vegna hjólastíga milli Garðs, Sandgerðis og Reykjanesbæjar á árinu 2026. Það eina sem gert er ráð fyrir er 5 milljóna króna framlag til að standa undir helmingi hönnunarkostnaðar.

Vegagerðin hefur jafnframt staðfest í svörum til okkar:

  • hún hafi ekki fengið upplýsingar um heildarkostnað verkefnisins og geti því ekki komið því inn í áætlun ársins með svo stuttum fyrirvara,
  • framkvæmdin sé á ábyrgð sveitarfélagsins,
  • og að Vegagerðin hafi tekið frá 30 milljónir króna á ári á árunum 2027–2030, en telur að það fjármagn dugi skammt fyrir jafn umfangsmiklar framkvæmdir.

Í fjárhagsáætlun meirihlutans í Suðurnesjabæ fyrir árin 2026 til 2029 er einungis gert ráð fyrir 70 milljónum króna í göngustíga frá þéttbýli Garðs og 90 milljónum króna frá þéttbýli Sandgerðis á tímabilinu. Það liggur því fyrir að það fjármagn sem áætlað er í þessi verkefni dugar skammt í þessar miklu hjólastígaframkvæmdir.

Hér er því um að ræða ófullmótaða hugmynd, án tryggðrar fjármögnunar, en í tímasettri framkvæmdaráætlun meirihlutans eiga báðir stígar að vera tilbúnir mánaðarmótin júlí – Ágúst 2026 en ekki liggur fyrir raunhæft kostnaðarmat.

Það er sjálfsagt að styðja við uppbyggingu öruggra og vistvænna samgangna. En slíkt krefst hins vegar skýrrar og heiðarlegrar upplýsingagjafar. Íbúar Suðurnesjabæjar eiga rétt á að vita hvort verið sé að boða raunverulegar framkvæmdir eða hvort um sé að ræða hugmyndir og vonir sem eru kynntar sem staðreyndir.

Ef meirihluti Samfylkingar, Bæjarlista og Sjálfstæðisflokks telur þetta vera tímamótaverkefni hlýtur hann að leggja fram skýra og raunhæfa fjármögnunaráætlun. Þar sem slíkt liggur ekki fyrir eins og staðan er í dag, því er full ástæða til að stíga varlega til jarðar og gera íbúum grein fyrir stöðunni eins og hún er í raun.

Anton K. Guðmundsson – oddviti Framsóknarflokksins í Suðurnesjabæ.

Magnús Sigfús Magnússon – bæjarfulltrúi í Suðurnesjabæ.

Greinin britist fyrst á vf.is 5. febrúar 2026.

Categories
Greinar

Reykja­vík ársins 2030

Deila grein

03/02/2026

Reykja­vík ársins 2030

Við Reykvíkingar göngum að kjörkössunum þann 16. maí næstkomandi og veljum okkur þá fulltrúa sem munu leiða borgina okkar fram til ársins 2030. Því er stóra spurningin þessa dagana – hvernig viljum við að lífið í Reykjavík verði árið 2030?

Sívaxandi hópur stjórnmálafólks gengst nú við því að breytinga sé þörf, nokkuð sem borgarbúar hafa lengi bent á. Enda hefur reynsla síðustu ára sýnt að vandinn í Reykjavík er ekki skortur á hugmyndum, heldur skortur á forgangsröðun, eftirfylgni og samvinnu.

Borgarkerfið er orðið flókið, þungt í vöfum og of oft mótað af afmörkuðum áherslum og þröngri hugmyndafræði frekar en heildarhagsmunum og vilja íbúa. Afleiðingin er að jafnvel einföld verkefni festast í ferlum, nefndum og pólitískum skotgröfum.

Borgin ætti fyrst og fremst að beina kröftum sínum að því að sinna grunnhlutverki sínu vel. Það þýðir ekki að fyrirætlanir og stefna megi ekki vera metnaðarfull, heldur er það forsenda þess að stefnan verði að raunveruleika. Án trausts rekstrar, ábyrgra fjármála og skýrrar forgangsröðunar verður hvorki svigrúm til umbóta né nýsköpunar í þjónustu borgarinnar.

Ég tel að stærsta áskorunin næsta kjörtímabils verði að breyta vinnubrögðum í borgarstjórn. Að færa umræðuna frá hugmyndafræðilegum átökum yfir í lausnir sem þjóna breiðum hópi borgarbúa. Til þess þarf fólk sem er reiðubúið að vinna þvert á flokka, halda fókus þegar á móti blæs og fylgja málum eftir allt til enda.

Breytingar verða ekki gerðar með yfirlýsingum einum saman. Þær krefjast þrautseigju og festu, þess að við þorum að velja einfaldar, skynsamar lausnir fram yfir flókin kerfi sem litlu skila. Þar tel ég að Framsókn hafi skýra sérstöðu og þar vil ég leggja mitt af mörkum.

Berglind Sunna Bragadóttir, býður sig fram í 3. sæti á lista Framsóknar í Reykjavík.

Greinin birtist fyrst á visir.is 3. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Þegar mið­stýring er kölluð hag­ræðing

Deila grein

03/02/2026

Þegar mið­stýring er kölluð hag­ræðing

Ég ólst upp í 101 Reykjavík og þekki vel hvernig það er að hafa alla þjónustu innan seilingar. Fyrir rúmum tuttugu árum flutti ég hins vegar á Akranes og hef síðan þá verið stoltur íbúi landsbyggðarinnar. Það var meðvituð ákvörðun sem ég hef aldrei séð eftir. Ég valdi að búa í sterku samfélagi utan höfuðborgarsvæðisins, rétt eins og tugþúsundir annarra Íslendinga. Þess vegna snertir það mig djúpt þegar teknar eru ákvarðanir sem grafa undan þeirri búsetu.

Nýsamþykkt lög Alþingis um að fækka sýslumannsembættum úr níu í eitt eru skýrt dæmi um slíka ákvörðun. Hún er kynnt sem hagræðing og framfaraskref, en í raun er hér um að ræða hreina miðstýringu. Undir yfirskini skilvirkni er verið að færa störf, vald og þjónustu frá byggðum landsins og draga allt inn á höfuðborgarsvæðið. Þetta er gömul saga í nýjum búningi.

Sýslumannsembættin eru ekki bara stjórnsýslueiningar á blaði. Þau eru raunverulegir vinnustaðir og mikilvæg þjónusta við fólk í nærumhverfi þess. Þegar þau eru sameinuð í eina miðlæga stofnun er verið að slíta tengsl sem skipta máli, fækka störfum úti á landi og gera þjónustuna fjarlægari. Það er erfitt að sjá hvernig það á að skila „betri þjónustu við almenning“, nema almenningur sé skilgreindur eingöngu sem íbúar höfuðborgarsvæðisins.

Staðreyndin er einföld: ekki búa allir í Reykjavík, og það er vegna þess að fólk kýs að búa annars staðar. Fólk velur Akranes, Vestfirði, Norðurland, Austurland og Suðurland. Sú ákvörðun á að njóta virðingar. Í staðinn fáum við aftur og aftur skilaboð um að þjónusta og störf eigi helst heima á einu svæði landsins. Það er hroki gagnvart landsbyggðinni og þeim sem þar búa.

Ég er sérstaklega vonsvikin með þá þingmenn ríkisstjórnarinnar sem sjálfir koma af landsbyggðinni en kusu samt að styðja þetta frumvarp. Þeir vita nákvæmlega hvaða áhrif svona ákvarðanir hafa á sín heimahéruð, en kusu að fylgja flokkslínu fremur en hagsmunum fólksins sem kaus þá. Það eru mikil vonbrigði. Ég er jafnframt vonsvikin með þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ákváðu að sitja hjá. Þegar verið er að taka jafn afdrifaríka ákvörðun fyrir framtíð landsbyggðarinnar er ekki boðlegt að forðast ábyrgð.

Ríkisstjórnin talar oft um byggðastefnu og jafnvægi milli landshluta. En byggðastefna sem birtist eingöngu í ræðum en ekki í raunverulegum ákvörðunum er einskis virði. Raunveruleg byggðastefna felst í því að efla opinber störf úti á landi, dreifa valdi og tryggja að þjónusta ríkisins sé aðgengileg fólki hvar sem það býr. Þetta frumvarp gerir hið gagnstæða.

Ég tala um þetta bæði sem íbúi landsbyggðar og sem bæjarfulltrúi á Akranesi. Við sveitarfélög um allt land erum stöðugt hvött til að efla samfélög okkar, skapa störf og styrkja þjónustu. En á sama tíma dregur ríkisvaldið til sín verkefni og tækifæri. Sú þróun er ekki sjálfsögð og hún er ekki óumflýjanleg. Hún er pólitísk ákvörðun.

Landsbyggðin er ekki vandamál sem þarf að einfalda eða skera niður. Hún er undirstaða Íslands. Hún á skilið þingmenn sem standa með henni þegar á reynir, ekki fulltrúa sem láta miðstýringarhugsun ráða för. Með þessari ákvörðun var stigið skref í ranga átt, og það er skylda okkar að segja það skýrt.

Ísland á að vera land fyrir alla – ekki bara fyrir þá sem búa innan 101.

Liv Ása Skarstad, stoltur íbúi landsbyggðarinnar og bæjarfulltrúi á Akranesi.

Greinin birtist fyrst á visir.is 3. febrúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Ríkið verður að axla ábyrgð í baráttunni við verðbólguna

Deila grein

01/02/2026

Ríkið verður að axla ábyrgð í baráttunni við verðbólguna

Verðbólgan mælist nú 5,2% og staðfestir að stefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist og leitt til enn frekari hækkana. Afleiðingarnar eru öllum ljósar því stýrivextir haldast of háir, greiðslubyrði heimila vex og rekstrarumhverfi fyrirtækja verður sífellt erfiðara. Í þessari stöðu dugir ekki að horfa einvörðungu til Seðlabankans. Ríkið sjálft verður að taka virkan þátt í því að draga úr verðbólguþrýstingi.

Markviss skattalækkun á matvæli til að slá á verðbólgu

Framsókn lagði á síðasta ári fram þingmál um tímabundna lækkun skatta á matvæli. Tillagan byggist á þeirri stefnu sem flokkurinn boðaði í aðdraganda síðustu alþingiskosninga: að beita markvissum aðgerðum til að lækka verð á nauðsynjavörum og verja kaupmátt heimilanna. Markmiðið er skýrt: að létta undir með fólki og vinna gegn verðbólgu með beinum hætti. Lægra verðlag á matvælum léttir byrðar heimilanna, dregur úr verðbólguþrýstingi og skapar skilyrði fyrir lægri vexti til lengri tíma, sem er eitt stærsta hagsmunamál bæði heimila og atvinnulífs.

Þessi nálgun er hvorki óvenjuleg né óraunhæf. Þvert á móti hafa fleiri Norðurlandaþjóðir fetað þessa slóð. Svíar hafa nýverið stigið í þessa átt og nú hafa Danir einnig gripið til aðgerða til að mæta hækkandi matvælakostnaði. Það setur umræðuna hér á landi í skýrara samhengi.

Ríkið ýtir undir verðbólgu með fjárlögum, gjaldskrám og sköttum

Það er mikilvægt að horfast í augu við að ríkið er sjálft hluti af vandanum. Hækkanir á krónutölum um 3,7 prósent í fjárlögum ríkisstjórnarinnar (þrátt fyrir 2,5 prósent verðbólgumarkmið Seðlabankans), auk útgjaldaaukningar upp á 143 milljarða króna, sem nemur um 9 prósentum, sýna skort á aðhaldi í ríkisfjármálum. Þegar þessu er bætt við hækkun gjaldskráa opinberra fyrirtækja og skattahækkanir hefur kostnaður aukist víða í hagkerfinu. Hér verður ekki horft fram hjá ábyrgð Samfylkingarinnar, sem fer með forystu í ríkisstjórninni. Sama mynstur blasir við í Reykjavíkurborg, þar sem flokkurinn leiðir meirihlutann og hefur staðið að umfangsmiklum gjaldskrárhækkunum sem auka álögur á heimili og fyrirtæki og ýta enn frekar undir verðbólguþrýsting.

Ef stjórnvöld vilja raunverulega vinna gegn verðbólgu þurfa þau að líta í eigin barm. Aðhald í opinberum rekstri, hófsemi í gjaldskrárhækkunum og markvissar skattalækkanir á nauðsynjavörur eins og matvæli eru raunhæf skref sem geta haft tafarlaus áhrif. Þetta snýst ekki um að kynda undir eftirspurn heldur að draga úr kostnaðarverðbólgu sem stjórnvöld hafa sjálf ýtt undir.

Þjóðarsátt og kerfisbreytingar eru nauðsynlegar til að lækka vexti

Baráttan við verðbólguna krefst samstillts átaks og skýrrar pólitískrar forystu. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur valið hefur einfaldlega ekki skilað tilætluðum árangri og planið hefur mistekist. Allt frá vormánuðum í fyrra höfum við í Framsókn ítrekað kallað eftir því að forsætisráðherra taki ábyrgð og beiti sér fyrir víðtæku samráði allra helstu hagsmunaaðila um sameiginlegar aðgerðir gegn verðbólgu. Aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög, Seðlabankinn og ríkisvaldið þurfa öll að sitja við sama borð ef ná á raunverulegum árangri.

Framsókn hefur lagt fram skýrar og raunhæfar tillögur: tímabundna lækkun virðisaukaskatts á matvæli, eins og fram hefur komið, og kerfisbreytingar á húsnæðismarkaði með auknu framboði af löngum óverðtryggðum fasteignalánum. Slíkar breytingar myndu draga úr vægi verðtryggingar í íslensku samfélagi, minnka sjálfvirkan verðbólguþrýsting og bæta stöðu heimilanna til lengri tíma. Því miður hefur forsætisráðherra ekki talið ástæðu til að leiða slíkt sameiginlegt átak eða skapa þá þjóðarsátt sem nauðsynleg er til að slá á verðbólguna og koma vöxtum niður með raunhæfum hætti.

Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Hagkerfið stopp?

Deila grein

01/02/2026

Hagkerfið stopp?

Íslandsbanki hefur lækkað hagvaxtarspá fyrir 2026 í 0,6%. Í reynd er hagkerfið því nær stopp. Á sama tíma er verðbólga 5,2% samkvæmt nýjustu mælingu Hagstofu Íslands. Þessi blanda, lítill vöxtur og þrálát verðbólga, veldur því að kaupmáttur rýrnar, fjárfesting minnkar og hætta á atvinnuleysi eykst.

Seðlabankinn telur nú að hagvöxtur fyrir 2025 sé um 0,9%, en það er langt undir fyrri væntingum. Ef mat Seðlabankans um landsframleiðslu árið 2025 gengur eftir þá er hagvöxtur um 1,5 prósentustigum lægri en forsendur fjárlaga gera ráð fyrir. Það getur þýtt um 15 milljarða kr. verri afkomu. Uppgjör ríkissjóðs skýrist ekki fyrr en í sumar, mögulega í byrjun júní, en sambandið er einfalt: meiri halli leiðir til meiri skulda, sem leiða til hærri fjármagnskostnaðar og minna svigrúms til þjónustu nema gripið sé til aðgerða.

Í þessu umhverfi gengur ekki að ríkisútgjöld aukist um 9% árið 2026. Slík útgjaldastefna viðheldur verðbólguþrýstingi og heldur vöxtum hærri en sjálfbært er fyrir þjóðarbúið. Vinda þarf ofan af útgjaldaaukningu hratt, með skýrri forgangsröðun, raunhæfu aðhaldi og umbótum sem lækka kerfisbundinn kostnað.

Brýnasta verkefnið núna er að vinna að stöðugleika í efnahagsstjórninni og ná tökum á verðbólguvæntingum. Til þess þarf að halda aftur af gjaldahækkunum hins opinbera og ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi. Allir hagaðilar verða að koma að þessu borði og vinna gegn þrálátri verðbólgu. Með 5,2% verðbólgu getur ríkið ekki aukið eftirspurn með útgjaldavexti án þess að ýta undir verðlag og vexti.

Ég fagna því að fjármálaráðherra hafi lýst því yfir að verið sé að undirbúa aðgerðir vegna verðbólgu en tíminn vinnur gegn okkur. Plan forsætisráðherra gengur ekki upp og því boðar fjármálaráðherra breytta stefnu. Réttast væri að leggja fram söguleg fjáraukalög hið fyrsta, sem hafa það að meginmarkmiði að vinna á verðbólguvæntingum. Þar þarf að endurmeta tekjuforsendur, forgangsraða útgjöldum og draga úr óþarfa óvissu. Leggja þarf fram raunhæfa áætlun en ekki plön sem ganga ekki upp. Tækifærin fyrir Ísland eru mikil en þau nýtast ekki sem skyldi ef hagstjórnin er í óvissu. Nauðsynlegt er að hefja nýja lífskjarasókn á Íslandi með skýra framtíðarsýn.

Lilja Dögg Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknar.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 31. janúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Er sameining sveitarfélaga alltaf skynsamleg?

Deila grein

01/02/2026

Er sameining sveitarfélaga alltaf skynsamleg?

Á Íslandi eru tvö stjórnsýslustig, ríki og sveitarfélög. Með þessari skipan er stuðlað að valddreifingu og því að ákvarðanir um þjónustu séu teknar sem næst íbúunum sjálfum. Sveitarfélög eru ekki aðeins rekstrareiningar heldur samfélög með ólíkar þarfir, sögu og forsendur.

Undanfarin ár hefur umræðan um sameiningu sveitarfélaga orðið sífellt háværari og virðist víða vera sett fram sem sjálfgefin lausn á áskorunum í sveitarstjórnarmálum. Í þeirri umræðu er þó hætt við að flækjustigið sé vanmetið. Sameining er ekki auðveld í sjálfu sér og hún er langt frá því að vera lausn í öllum tilvikum.

Algengt er að bent sé á að stærri sveitarfélög hafi meiri burði, bæði fjárhagslega og faglega. Þó sýnir reynslan að sameiningar eru oft kostnaðarsamar og flóknar í framkvæmd. Umskiptakostnaður, samræming kerfa og skipulags, aukinn ferðakostnaður og óljós ábyrgðarskipting geta vegið þungt. Sá sparnaður sem lofað er lætur stundum bíða eftir sér eða skilar sér alls ekki.

Í fjölkjarna sveitarfélögum bætist við sérstök áskorun. Þar getur ágreiningur milli byggðakjarna um forgangsröðun verkefna orðið þess valdandi að ákvarðanataka stöðvast. Skipulagsmál, uppbygging innviða og húsnæðis geta setið á hakanum vegna togstreitu um staðsetningu, fjárfestingar og áherslur. Í slíkum aðstæðum verður niðurstaðan ekki samlegð heldur stöðnun, þar sem sveitarfélagið nær ekki að halda áfram að vaxa og uppbyggingaráform dragast eða falla niður.

Þá ber einnig að horfa gagnrýnið á þær sameiningar sem verða fyrst og fremst á pappír. Þegar sveitarfélög eru sameinuð að nafninu til, án þess að kjörnir fulltrúar taki raunverulegt skref í að einfalda rekstur, samræma stjórnsýslu og nýta möguleg samlegðaráhrif, skapast hætta á tvöföldu kerfi innan sama sveitarfélags. Slík hálfgerð sameining skilar hvorki sparnaði né betri þjónustu, heldur getur hún aukið flækjustig, kostnað og óánægju. Slík þróun er ekki til þess fallin að efla traust eða þátttöku í sveitarstjórnarmálum.

Það er jafnframt mikilvægt að árétta að skortur á fagþekkingu eða burðum kallar ekki sjálfkrafa á sameiningu. Samvinna sveitarfélaga, þjónustusamningar og sameiginleg verkefni geta oft skilað sömu eða betri niðurstöðu án þess að sjálfstæði sveitarfélaga sé lagt af. Slíkar lausnir bjóða upp á sveigjanleika og virða jafnframt fjölbreytileika byggða.

Sameining sveitarfélaga getur í sumum tilfellum verið skynsamleg og jafnvel nauðsynleg en hún er ekki allsherjarlausn og á aldrei að vera þvinguð fram. Hver ákvörðun verður að byggjast á raunverulegu mati á aðstæðum, vilja íbúa og skýrum markmiðum um hvernig bæta eigi þjónustu og rekstur.

Sterkt sveitarstjórnarkerfi byggist á trausti, ábyrgð og raunverulegri valddreifingu. Það næst ekki endilega með stærri einingum, heldur með skynsamlegum lausnum sem taka mið af fólkinu sem býr í sveitarfélögunum — ekki aðeins stærð þeirra á korti eða íbúafjölda.

Anton Guðmundsson, oddviti Framsóknar í Suðurnesjabæ

Greinin birtist fyrst á vf.is 31. janúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Þegar orð verða að ákvörðunum

Deila grein

31/01/2026

Þegar orð verða að ákvörðunum

Á bæjarstjórnarfundi Akraness þann 27. janúar sl. var tekið mikilvægt skref í málefnum skammtímadvalar fyrir fötluð börn og ungmenni. Það var minnihluti Framsóknar og frjálsra sem óskaði eftir að málið yrði sett á dagskrá bæjarstjórnar – og ég fagna því að meirihlutinn varð við þeirri ósk.

Meirihluti Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lagði fram tillögu í upphafi fundar sem fól m.a. í sér:

  • að gert yrði mat á þörf fyrir skammtímavistunarúrræði,
  • að skoðuð yrði uppbygging skammtímadvalar á Akranesi, m.a. á lóð við Laugarbraut 6,
  • að ráðist yrði í kostnaðargreiningu, skipulags- og hönnunarvinnu,
  • og að málinu yrði vísað til Velferðar- og mannréttindaráðs til áframhaldandi vinnu.

Við í minnihlutanum fögnuðum þessu framtaki. Það er jákvætt að horfa til uppbyggingar og framtíðarlausna hér heima. Um leið bentum við á eitt sem okkur fannst skipta sköpum; þörfin sjálf er þegar ljós. Hún er ekki fræðileg né óljós. Hún blasir við.

Staðreyndin er sú að 106 börn eru á biðlista eftir skammtímadvöl á Vesturlandi. Fjölskyldur finna fyrir þessu á hverjum degi. Því töldum við óþarft að stoppa lengi í greiningum á því hvort þörf væri til staðar – heldur ættum við að sýna skýran vilja til samstarfs strax.

Þess vegna lögðum við fram breytingartillögu um að ganga skrefinu lengra og fela bæjarstjóra að undirrita viljayfirlýsingu um uppbyggingu skammtímadvalar á Vesturlandi, fyrir hönd Akraneskaupstaðar. Ekki bara lýsa okkur „tilbúin til samtals“, heldur taka afstöðu í verki.

Sú breytingartillaga var samþykkt, með stuðningi eins fulltrúa úr meirihlutanum. Það skiptir máli. Það sýnir að þegar rök eru málefnaleg og markmiðið skýrt – þá er hægt að ná niðurstöðu þvert á pólitískar línur.

Ég tel þetta góðan dag fyrir börnin og fjölskyldurnar þeirra. Og líka góða áminningu um að minnihlutinn á að hafa raunveruleg áhrif, þegar hann vinnur af ábyrgð og með hag heildarinnar að leiðarljósi.

Nú höldum við áfram – með samvinnu, skýrleika og börnin í forgang.

Liv Åse Skarstad, bæjarfulltrúi Framsóknar og frjálsra á Akranesi.

Greinin birtist fyrst á skessuhorn.is 29. janúar 2026.

Categories
Greinar

Ætlar þú að flytja, eða ætlar þú að bjóða þig fram?

Deila grein

29/01/2026

Ætlar þú að flytja, eða ætlar þú að bjóða þig fram?

Ungar barnafjölskyldur í Árborg standa frammi fyrir miklum áskorunum í dagvistunarmálum. Ríkið hefur ákveðið að lengd fæðingarorlofs sé eitt ár og stjórnvöld hafa jafnframt tekið þá afstöðu að báðir foreldrar þurfi almennt að vera á vinnumarkaði til að reka eigið heimili. Sveitarfélögin eiga því að brúa bilið að loknu fæðingarorlofi, samhliða því að þrýsta á ríkisvaldið um lengingu fæðingarorlofs.

 Leikskólamál í lamasessi

Í sumar fórum við fjölskyldan af alvöru að kanna hvaða úrræði væru í boði hjá sveitarfélaginu Árborg að loknu fæðingarorlofi. Við vorum í þeirri stöðu að ljúka fæðingarorlofi í september 2025, ári eftir fæðingu frumburðar okkar. Við sóttum um leikskólapláss en fengum þær upplýsingar að við þyrftum að bíða fram á haustið 2026 eftir plássi í Árborg en leikskólar í sveitarfélaginu taka aðeins á móti nýjum börnum einu sinni á ári. Við þá ákveðnu inntöku verður sonur okkar orðinn 23 mánaða gamall.

Á svipuðum tíma og við fórum að huga að plássi á leikskóla kom einnig í ljós að við ættum von á öðru barni, í mars 2026, sem þýðir að annað fæðingarorlof tekur við.

Greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði nema að hámarki 80% af meðallaunum, þar sem miðað er við heildarlaun síðustu 12 mánaða, sex mánuðum fyrir fæðingu. Fyrir þá sem voru í fæðingarorlofi á viðmiðunartímabilinu verður launaskerðingin því veruleg. Með annað barn á leiðinni og enn lægri orlofsgreiðslur en áður, varð ljóst að við þyrftum bæði að komast aftur út á vinnumarkað. Til þess var nauðsynlegt að finna lausn í dagvistunarmálum.

Slíkar lausnir eru hins vegar ekki til staðar í sveitarfélaginu. Fyrir utan leikskóla eru dagforeldrar starfandi í Árborg. Ekki er hlaupið að plássi hjá þeim og er kostnaðurinn töluvert hærri en leikskólagjöld.

Þungbær en óhjákvæmileg ákvörðun

Staðan hjá okkur var því annaðhvort að selja húsið og flytja í foreldrahús með bráðum tvö börn eða leita eftir dagvistunarþjónustu í öðru sveitarfélagi. Þetta er því miður nokkuð algengt. Við höfðum heyrt af mörgum íbúum Árborgar sem hafa neyðst til að flytja lögheimili sitt í annað sveitarfélag til að koma barni í dagvistun. Þá komast báðir aðilar á vinnumarkað og geta staðið undir skuldbindingum sínum, rekið heimilið sitt í Árborg og greitt þar há fasteignagjöld.

Í okkar tilfelli leiddi þessi staða til þeirrar þungbæru ákvörðunar að skrá lögheimili móður og barns hjá foreldrum mínum og í kjölfarið fengum við leikskólapláss. Hún getur sinnt vinnu, greitt útsvar og leikskólagjöld þar.

Þetta er algjörlega óboðleg staða fyrir sveitarfélagið Árborg. Hún er jafnframt ósanngjörn gagnvart öðrum sveitarfélögum sem hafa byggt upp innviði sína og veita þessa þjónustu, en þurfa svo einnig að taka á móti íbúum sem í raun búa í Árborg. Þau fá vissulega útsvarið frá ungu og vinnandi fólki, en staðan í heild er engu að síður röng. Þetta er sambærileg staða og uppi er í Reykjavík gagnvart nágrannasveitarfélögum þar, ef ekki verri.

Við veltum því einnig fyrir okkur hvort eina raunhæfa lausnin fyrir ungt fólk í barneignum væri einfaldlega að flytja. Við skoðuðum bæði lóðir og íbúðir í nágrannasveitarfélögum, sem öll hafa fundið lausnir á dagvistunarvandanum. Ég er hins vegar, í eðli mínu, mikill keppnismaður og hef bæði metnað og vilja til þess að bæta hlutina. Eftir margar samræður við fjölskyldu, vini og vandamenn, þar sem spurningar komu upp á borð við „ætlar þú ekki bara að flytja?“ eða „verður þú ekki bara að bjóða þig fram og laga þetta?“, tók ég þá ákvörðun að sækjast eftir 1. sæti á lista Framsóknar í Árborg fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar og leiða vinnu að úrbótum. 

Er tækifæri til að gera betur?

Ég fjallaði um málefni barnafjölskyldna í grein sem ég birti í haust. Bæjarstjóri svaraði með grein í kjölfarið þar sem hann fór yfir það sem hefði verið gert á kjörtímabilinu í málefnum barnafjölskyldna. Þar ber helst að nefna hækkun á niðurgreiðslu til foreldra sem nýta sér þjónustu dagforeldra. Það er vel og mætti sú niðurgreiðsla vera enn hærri, enda ódýrari lausn fyrir sveitarfélagið en rekstur leikskóla.

Einnig taldi bæjarstjóri upp tækifæri til úrbóta og nefndi þar helst þátt ríkisins í þessum vanda og nauðsyn þess að lengja fæðingarorlof. Þá stendur einnig til að fjölga leikskólaplássum um fjörutíu á árinu, í takt við áherslur meirihlutans um góða þjónustu við barnafjölskyldur.

Ég er einfaldlega ósammála núverandi meirihluta. Við erum ekki að gera nóg og íbúar eru ekki að finna fyrir breytingum þrátt fyrir þessar áherslur. Leikskólaplássum er ekki að fjölga nægilega til að mæta bæði biðlistum og fjölgun íbúa.

Nágrannasveitarfélög okkar bjóða upp á leikskólapláss frá 12 mánaða aldri eða heimgreiðslur fái barn ekki pláss á leikskóla. Sum sveitarfélög ganga enn lengra og gefa foreldrum val um hvort þeir vilji senda barn á leikskóla eða vera lengur heima með barninu og fá þá heimgreiðslur að loknu fæðingarorlofi. Þetta hefur verið til umræðu frá því snemma á kjörtímabilinu í Árborg, en ekkert hefur verið framkvæmt eða ákveðið í þeim efnum.

Þá eru hér einnig einstæðir foreldrar, foreldrar í námi og fleiri sem þurfa aðstoð sveitarfélagsins til að brúa þetta bil. Að fjárfesta í ungum fjölskyldum, einstæðum foreldrum og/eða námsfólki mun margborga sig til lengri tíma.

Það sem ég tel vera áherslur um góða þjónustu við barnafjölskyldur er eftirfarandi: Í fyrsta lagi þarf að bjóða upp á heimgreiðslur. Nágrannasveitarfélögin greiða allt frá 110.000 kr. til 180.000 kr. Sveitarfélagið er nú þegar að niðurgreiða daggæslu hjá dagforeldrum fyrir svipaðar upphæðir, eða 92.301 kr. fyrir 18 mánaða og yngri og 124.200 kr. fyrir 18 mánaða og eldri. Þetta eru mun lægri upphæðir en þær sem sveitarfélagið þarf að greiða með börnum á leikskóla.

Á sama tíma þarf að ráðast í uppbyggingu leikskóla og beita öllum tiltækum leiðum til að laða fólk til starfa í leikskólum sveitarfélagsins. Það tekur tíma og því eru heimgreiðslur sú leið sem þarf að fara strax til að brúa bilið þar til sveitarfélagið nær að stytta biðlista eftir leikskólaplássi.

Við erum að missa ungt fjölskyldufólk til annarra sveitarfélaga, við erum að verða af útsvarstekjum og við erum ekki að standa okkur í þjónustu við hóp sem virkilega þarf á henni að halda.

Við höfum tækifæri til að gera betur. Grípum það.

Matthías Bjarnason, frambjóðandi til 1. sætis í prófkjöri Framsóknar í Árborg til sveitarstjórnarkosninga 2026 og varabæjarfulltrúi.

Categories
Fréttir Greinar

Mið­stýring sýslu­manns Ís­lands

Deila grein

28/01/2026

Mið­stýring sýslu­manns Ís­lands

Sýslumenn gegna mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi. Þeir fara með framkvæmdavald og stjórnsýslu ríksins og er þeim ætlað að stuðla að jöfnu aðgengi að þjónustu óháð búsetu þannig að að skipulag þjónustunnar taki mið af þörfum íbúa fyrir staðbundna þjónustu. Sýslumönnum er einnig ætlað leiðbeina fólki um þjónustu ríkisstofnanna og standa vörð um starfsemi sýslumanns á landsbyggðinni, m.a. með það að markmiði að fjölga verkefnum og störfum.

Lengi hefur verið uppi umræða um stöðu sýslumanna, fjölda þeirra og staðsetningu útibúa.Lög um sameiningu og fækkun sýslumanna og aðskilnað milli sýslumanna og lögreglu var samþykkt árið 2015 á Alþingi en til að sætta sjónarmið íbúa á landsbyggðinni var fastsett hvar starfsstöðvar sýslumanns og lögreglu ættu að vera niður komnar. Var þetta gert til að koma til móts við þau byggðarsjónarmið að þjónusta og störf héldust á landsbyggðinni.

Nú er frumvarp ríkistjórnarinnar um að leggja af sýslumenn á lokametrunum í þinginu og þriðja og síðasta umræða boðuð í dag. Þar með verður sýslumönnum, fulltrúum ríkis í héraði, fækkað úr níu í einn.

Ekki liggur fyrir samkvæmt frumvarpinu hvar þessi eini verði staðsettur, hvort hann verður á höfuðborgarsvæðinu eða staðsettur utan þess. Enginn vissa er um þjónustu á landsbyggðinni eftir breytingarnar en þrátt fyrir að það sé nefnt í frumvarpinu að markmið frumvarpsins sé að efla starfsstöðvarnar á landsbyggðinni þá er ekkert í frumvarpinu sjálfu sem tryggir slíkt. Engin vissa um að útibú sýslumanna verði áfram þar sem þau eru í dag. Engin vissa um að fjöldi starfsmanna verði sá sami eða aukinn. Engin vissa fyrir því að þjónusta verði ekki skert. Engin vissa um neitt. Öll útfærsla er í höndum ráðherra sem getur með reglugerð breytt eftir eigin geðþótta. Aðkomu þingsins er ekki óskað er varðar framtíðar breytingar, ákvörðunin er alfarið í höndum framkvæmdavaldsins, hjá ráðherra.

Þessu hef ég mótmælt. Fyrir okkur sem höfum barist fyrir hagsmunum okkar svæða, bæði í sveitarstjórnum sem á Alþingi vitum að þau opinberu störf sem haldast hvað best út á landi eru í þeim stofnunum sem hafa sjálfstæðan forstöðumann staðsettan á svæðinu sem ver sína stofnun, sín störf og þjónustuna. Það er því miður staðreynd að störfin leka af landsbyggð til höfuðborgarinnar og með fækkun starfa dregur úr þjónustunni sem stofnunin á að veita íbúum.

Með því frumvarpi sem ríkistjórnin hefur nú lagt fram og er til umræðu á Alþingi er hættan sú að verulega muni draga úr opinberum störfum á landsbyggðinni sem og þeirri þjónustu sem sýslumenn veita í dag. Sporin hræða.

Það að hagræða í ríkisrekstri er nauðsynlegt og viðvarandi verkefni en að gera það á kostnað starfa og þjónustu á landsbyggðinni er ekki það sem við sem þar búum þurfum.

Að tala um eflingu landsbyggðarinnar á sama tíma verið er að skera niður störf og þjónustu þar hefur aldrei farið saman og gerir það ekki nú.

Stefán Vagn Stefánsson, þingmaður Framsóknar í Norðvesturkjördæmi.

Greinin birtist fyrst á visir.is 28. janúar 2026.

Categories
Fréttir Greinar

Hagur barnsins er leiðar­ljós að betra sam­fé­lagi

Deila grein

28/01/2026

Hagur barnsins er leiðar­ljós að betra sam­fé­lagi

Hversu langur á leikskóladagurinn að vera? Er það vinnumarkaðarins að stýra því eða á velferð barnsins að vera í fyrsta sæti? Eftir rúm tvö ár af breyttu fyrirkomulagi í leikskólum Kópavogs er það augljóst að styttri dagar og meiri sveigjanleiki búa til bætt starfsumhverfi fyrir öll börn, sama hversu lengi þau dvelja í leikskólanum.

Kópavogsmódelið er ekki bara skipulagsbreyting, það er samfélagsleg viðhorfsbreyting þar sem hagur barnsins er leiðarljósið. Rúmlega helmingur barna dvelur nú skemur í leikskólanum en fyrir breytingu og meðaldvalartíminn hefur styst. Dagurinn byrjar í rólegheitum þar sem börnin mæta eitt af öðru í skólann og endar með sama hætti þegar þau eru sótt. Umhverfið er því betra fyrir börnin, sér í lagi þau yngstu sem hafa minna álagsþol.

Stjórnendur og starfsfólk lýsa því að við þetta skapist meira rými og ró til að sinna þeim börnum sem þurfa á lengri dvalartíma að halda; álag hefur minnkað og starfsánægja aukist. Það sem skiptir miklu máli fyrir öryggi barnanna er að starfsmannavelta er nú minni og auðveldara er að manna stöður en áður. Raunin er sú að ekki hefur þurft að loka deildum vegna manneklu síðan módelið var innleitt.

Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna kveður á um að hagur barnsins skuli vera í forgrunni þegar ákvarðanir um líf þess eru teknar og það höfum við í Kópavogi gert. Leikskólinn er ein mikilvægasta stoð sveitarfélagsins og samfélagsins alls og við verðum að horfa á þarfir og hag barnsins sem grunnstoðirnar í öllu starfi. Með styttri leikskóladögum og auknum sveigjanleika sköpum við rými þar sem barnið fær að njóta þess að vera barn, læra í leik, mynda tengsl og þroskast í styðjandi og kærleiksríku umhverfi.

Reynsla okkar af Kópavogsmódelinu sýnir að aukinn sveigjanleiki í vistun, sex tíma gjaldfrjáls leikskóli og skráningardagar hafa skapað tækifæri fyrir foreldra til að samræma betur vinnu og fjölskyldulíf. Leiðarljós okkar, sem mótum leikskólastarf í Kópavogi, er að vera rödd barnsins, setja þarfir þess og þroska í fyrsta sæti og skapa samfélag þar sem börn fá að blómstra.

Ef svarið við spurningunni „Hverjum á kerfið að þjóna?“ er barnið – þá er leiðin skýr.

Heiðdís Geirsdóttir, formaður leikskólanefndar Kópavogs og Orri Hlöðversson, formaður bæjarráðs

Greinin birtist fyrst á visir.is 28. janúar 2026.